Over oestrogeendominantie & hormoondetox

Oestrogeendominantie is een term die je steeds vaker hoort. Het wordt gelinkt aan tal van vrouwenklachten zoals endometriose, PMS-klachten, cystes, poliepen, zware menstruaties en verklevingen. Onderzoeken wijzen ook uit dat de slagingskansen van een vruchtbaarheidstraject lager zijn bij oestrogeendominantie. Toch klopt de term niet helemaal. Het verwijst niet per se naar een teveel aan oestrogeen, maar naar een verstoorde verhouding tussen oestrogeen en andere hormonen. Factoren zoals pesticiden, nep-oestrogenen (zoals BPA of andere microplastics), stress en een verminderde lever- en darmfunctie spelen hierbij vaak een grote rol. In deze blog leg ik je haarfijn uit hoe dat zit!

Oestrogeendominantie: wat is het?

Volgens schattingen heeft maar liefst 1 op de 4 vouwen te maken met oestrogeendominantie. Heel simpel gezegd zorgen oestrogenen voor groei en celdeling, vooral in organen zoals je baarmoeder, het baarmoederslijmvlies en je borsten. Oestrogenen staan in het teken van vernieuwing en verjonging. Dat klinkt goed, nietwaar?

Maar de sleutel ligt in balans. Oestrogenen moeten in evenwicht zijn met drie andere hormonen: progesteron, serotonine en oestrogeen-metabolieten (de afbraakproducten van oestrogeen). Als die balans ontbreekt, is er sprake van oestrogeendominantie. En dan kunnen de effecten van oestrogeen ineens ongewenst worden. Denk aan groei op plekken waar je dat niet wilt, zoals cystes, vleesbomen en endometriose. Niet bepaald prettig…Daarnaast kan oestrogeendominantie ook nog eens zorgen voor PMS-klachten of een ontregelde cyclus.

Kortom, de gevolgen van oestrogeendominantie kunnen je kans om zwanger te worden aanzienlijk verkleinen!

Symptomen (of gevolgen) van oestrogeendominantie

Veel voorkomende klachten zijn:

• PMS-klachten: waaronder een kort lontje, acne, nachtelijk zweten en meer.
• Onregelmatige cyclus: variërende lengte of onvoorspelbare menstruaties.
• Te veel vetweefsel: vooral rond de buik, heupen en dijen.
• Pijnlijke borsten vanaf moment eisprong: dit hoort normaliter pas 5 tot 7 dagen voor je menstruatie op te treden.
• Endometriose: groei van baarmoederweefsel (endometrium) buiten de baarmoeder. Meer over endometriose lees je indit blog.
• Adenomyose: groei van endometrium in de spierwand van de baarmoeder. Meer over adenomyose lees je indit blog.
• Vleesbomen (myomen): goedaardige tumoren in de baarmoeder. Meer over myomen lees je in dit blog.
• Baarmoederpoliepen: goedaardige, uitgroeisels van het slijmvlies in de baarmoeder. Meer over poliepen lees je in dit blog.
• Cystes:in borsten en/of eierstokken.
• Hormoongevoelige kankersoorten: zoals baarmoederhalskanker en borstkanker.
• Implantatiefalen: de innesteling lukt steeds niet
• Slechte eicelkwaliteit. De hormonale disbalans kan invloed hebben op je eicelkwaliteit.

Oorzaken van oestrogeendominantie

Oestrogeendominantie ontstaat vaak door een combinatie van factoren, zoals:

1. Een lever die oestrogenen niet goed kan afbreken.
2. Een verstoord darmmicrobioom.
3. Te veel hormoonverstorende stoffen (zoals pesticiden en BPA).
4. Een tekort aan progesteron.
5. Een tekort aan serotonine.
6. Chronische stress.

Hieronder leg ik uit hoe deze factoren bijdragen aan oestrogeendominantie en wat je eraan kunt doen.

1. Een lever die oestrogenen niet goed kan afbreken

Hydroxylering: de knipronde.

De lever speelt een sleutelrol in het verwerken van oestrogeen. Zodra oestrogeen zijn werk heeft gedaan, moet het worden afgebroken en afgevoerd. Dit gebeurt via een proces dat hydroxylering wordt genoemd. Hierbij splitst de lever oestrogeen in drie verschillende metabolieten:

• 2-OH: dit is de ‘gunstige’ vorm, die de celrijping ondersteunt zonder overmatige celdeling
• 4-OH: een ‘slechte’ variant, die juiste sterke celdeling kan veroorzaken (en kan leiden tot problemen in de borsten).
• 16-OH: een ‘slechte variant’ die eveneens sterke celdelingstimuleert (en kan leiden tot klachten zoals myomen en zware menstruaties).

Na de hydroxylering (verknippen van oestrogenen) blijven deze metabolieten tijdelijk actief in het lichaam. Ze worden pas volledig ‘uitgeschakeld’ als ze zich aan andere stoffen binden en via de urine of ontlasting worden afgevoerd. Als dit proces van verknippen niet goed verloopt, ontstaat er een overschot van minder gunstige vormen van oestrogeen, wat kan leiden tot gezondheidsproblemen.

Wat kan je lever ondersteunen?

• DIM (een stof in broccoli) bevordert ook de aanmaak van de gunstige variant 2-OH oestrogeen en breekt de ‘slechte’ varianten af.
• Groenten die rijk zijn aan chlorofyl (zoals spinazie, boerenkool en broccoli) stimuleren enzymen (CYP’s) die de lever helpen bij het verknippen van oestrogeen in de gunstige stukjes (2-OH). Deze enzymen zijn essentieel voor een gezonde hormoonbalans. Goed om te weten: genetische factoren kunnen ervoor zorgen dat je minder van deze CYP-enzymen aanmaakt dan, bijvoorbeeld, je buurvrouw.

Mijn tip? Eet dagelijks minstens 400 gram groenten, bij voorkeur biologisch. Groentesoepen zijn een heerlijke en makkelijke manier om deze hoeveelheid binnen te krijgen. Inspiratie nodig? In de Fertility App en mijn nieuwe receptenboek vind je tal van eenvoudige en voedzame recepten die niet alleen je lever, maar ook je vruchtbaarheid een boost geven!

• Stress verminderen: chronische stress belast de lever, omdat dezelfde enzymen ook nodig zijn voor de afbraak van stresshormonen. Dus als jij als moderne stresskip constant in de cortisolmodus zit, moet je lever extra hard werken. Dit kan de oestrogeenafbraak vertragen, waardoor er al snel een overschot aan oestrogeen ontstaat. Het gevolg? Oestrogeendominantie.

Methylatie – oestrogeen officieel ‘uitzetten’

Het afbreken van oestrogeen stopt niet bij het verknippen van oestrogeen in je lever. Hydroxylering was pas het begin! De drie eerdergenoemde oestrogeenvarianten (2-OH, 4-OH en 16-OH) zijn nog steeds actief en kunnen dus nog steeds klachten veroorzaken. Dit is waar methylatie om de hoek komt kijken.

Tijdens methylatie voegt je lichaam een extra molecuul – een zogenaamde methylgroep – toe aan het oestrogeen. Hierdoor wordt het wateroplosbaar en kan het gemakkelijker via je urine je lichaam verlaten. Voor een soepele methylatie heeft je lichaam vooral actieve B-vitamines nodig. Deze vitamines vind je in de meeste orthomoleculaire multivitaminen.

Nog een detoxronde!

Naast methylatie ondergaat kunnen oestrogeen-metabolieten nog andere detox stappen ondergaan. Je lever pakt de oestrogeenmoleculen dan in met specifieke stoffen, zodat het via urine of gal je lichaam kan verlaten. Voor deze processen heeft je lichaam voldoende magnesium, eiwitten en glutathion nodig. Glutathion werkt als een soort ‘afvalverwerker’ die oestrogeen en andere afvalstoffen definitief onschadelijk maakt. Sommige mensen maken genetisch minder goed glutathion aan, en worden daardoor gevoeliger voor oestrogeendominantie gerelateerde klachten.

Een deel van het ingepakte oestrogeen wordt via de gal naar je darmen afgevoerd om daar te worden uitgescheiden. Maar wat als je darmen niet optimaal werken? Dat bespreken we in het volgende deel.

2. Darmen die niet op orde zijn

Bij ongeveer 70% van de vrouwen in mijn praktijk zie ik dat darmproblemen bijdragen aan hormonale en PMS klachten. Bij een verstoord darmmilieu zijn er te weinig goede bacteriën in je darmen aanwezig, waardoor ongunstige bacteriën (pathogenen) de kans krijgen om de overhand te nemen. Deze pathogenen produceren beta-glucuronidasen; enzymen die eerder door de lever onschadelijk gemaakte oestrogenen weer uitpakken waardoor ze geactiveerd worden. Oeps! In plaats van dat deze oestrogenen netjes via je stoelgang worden afgevoerd, worden ze opnieuw opgenomen in je lichaam, waardoor je lever ze weer voor de kiezen krijgt.

Het resultaat? Een verhoogde oestrogeenbelasting in je lichaam. Het is daarom essentieel om je darmgezondheid op orde te krijgen.

Is je darm je zwakke plek? Lees ook dit blogartikel. Spoiler alert: oplossing #1 is je voeding aanpassen met ontstekingsremmende voeding. Dit houdt ook je immuunsysteem rustig. Zie de  Fertility App voor recepten.

3. Te veel hormoonverstorende stoffen

Naast de oestrogenen die je lichaam zelf aanmaakt, krijg je via je omgeving en voeding ook zogenaamde xeno-oestrogenen binnen. Xeno-oestrogenen zijn chemische stoffen die lijken op oestrogeen en een vergelijkbare werking hebben. Deze ‘nep-hormonen’ misleiden je lichaam door zich te binden aan oestrogeenreceptoren en een overmatige oestrogeenactiviteit te veroorzaken. Dit vergroot de belasting op je lever, die deze stoffen weer moet afbreken. En daarvoor heb je weer die CYP-enzymen, een goed functionerende methylatie en een gezonde darm nodig!

Waar zitten xeno-oestrogenen in? Vermijd onderstaande ‘bronnen’:

• Pesticiden: gemiddeld krijgen we jaarlijks zo’n 2 kilo binnen via bespoten groente en fruit.
• BPA’s en weekmakers: deze zitten in plastic verpakkingen en de coatings van blikjes.
• Niet-biologisch vlees en zuivel: denk aan melk, yoghurt en kaas.
• Niet-natuurlijke cosmetica: zoals shampoo, parfum, crèmes en deodorant.
• Synthetische geurtjes: in parfum, luchtverfrissers en wasverzachters.
• Synthetische hormonen:zoals de pil of injectiehormonen tijdens vruchtbaarheidstrajecten
• Microplastics: zitten in cosmetica, onze voeding en synthetische kledij.

4. Te weinig werkzame progesteron

Progesteron is de tegenhanger van oestrogeen en wordt aangemaakt door het ‘gele lichaam’ – het lege eicelblaasje dat achterblijft na de eisprong. Waar oestrogeen wordt gezien als het ‘yin-hormoon’, heeft progesteron meer een ‘yang-karakter’. Wanneer oestrogeen te enthousiast aan de slag gaat (wat kan leiden tot overmatige celgroei), zorgt progesteron ervoor dat dit in balans blijft. Het brengt de cellen tot rijping, in plaats van dat ze zich ongeremd blijven vermenigvuldigen.

Daarnaast speelt progesteron een essentiële rol bij de rijping van het baarmoederslijmvlies. Dit is van groot belang voor een succesvolle innesteling. Als er geen bevruchting plaatsgevonden heeft, helpt progesteron om het bloedverlies tijdens de menstruatie binnen de perken te houden – een belangrijke functie om te voorkomen dat je lichaam te veel bloed verliest!

Chronische stress speelt echter een grote rol bij een tekort aan progesteron. Wanneer je lichaam onder constante druk staat, wordt er extra cortisol aangemaakt om jou te helpen omgaan met die stress. Zodat je, ondanks de hoge druk, toch op 110% kunt blijven functioneren. Probleem is dat progesteron en cortisol dezelfde receptoren gebruiken. En ‘helaas’ – cortisol krijgt bij veel stress altijd voorrang, waardoor er minder ruimte is voor progesteron om zijn werk te doen. Dit versterkt oestrogeendominantie.

Verder neemt de natuurlijke productie van progesteron na je 35e levensjaar sowieso af, stress of geen stress.

Kortom, stressreductie is megabelangrijk! In de Fertility App vind je yogaoefeningen, ontspanningstechnieken en affirmaties die je kunnen helpen om op een diep niveau rust en balans te vinden.

5. Te weinig serotonine

Serotonine, ook wel het ‘feel-good’ hormoon genoemd, helpt niet alleen om je stemming te verbeteren, maar ook om oestrogeen in balans te houden. Dit hormoon wordt voor 80% aangemaakt in je darmen, door het darmslijmvlies. Als je darmen niet optimaal functioneren, heeft dit invloed op de aanmaak van serotonine, wat kan leiden tot minder happy feelings en een verstoring van je hormoonbalans.

Serotonine speelt ook een belangrijke rol in je slaapkwaliteit. Uit serotonine wordt namelijk melatonine, het slaaphormoon, aangemaakt. Maar dat gebeurt alleen als er genoeg serotonine beschikbaar is. Een gebrek aan serotonine kan leiden tot stemmingswisselingen, piekergedachten, een gevoel van leegte of het zien van obstakels waar die misschien niet zijn. De ene dag kun je je on top of the world voelen, terwijl je de volgende dag het liefst in je bed wilt blijven met een deken over je hoofd…

Aangezien serotonine voor 80% in je darmen wordt aangemaakt, is een gezonde darmbalans dus essentieel. Niet alleen voor een goede opname van voedingsstoffen, maar ook voor een stabiele hormoonhuishouding.

Vitamine B6 speelt een sleutelrol in de aanmaak van zowel serotonine als melatonine. Zorg daarom voor een uitgebalanceerd voedingspatroon dat je darmen ondersteunt en voldoende B6 bevat. Zo hou je je feel-good factor hoog en je hormonen happy. In de Fertility App en mijn nieuwe receptenboek vind je inspirerende recepten om je darmen en hormonen in balans te brengen.

6. Te veel stress

Chronische stress is een van de grootste veroorzakers van oestrogeendominantie. Zoals eerder besproken, wordt progesteron bij veel stress ingezet om extra cortisol aan te maken. Dit betekent dat er minder progesteron beschikbaar is om oestrogeen in balans te houden. Logisch eigenlijk, maar wel lekker onhandig voor je hormoonbalans!

Om deze vicieuze cirkel te doorbreken, is het belangrijk om stressreductie serieus te nemen. Denk aan yoga, meditatie en andere ontspanningstechnieken die je helpen om zowel fysiek als mentaal tot rust te komen. In de Fertility App vind je praktische oefeningen die je kunnen ondersteunen.

REFERENTIES
Natuurdietisten https://www.natuurdietisten.nl/broccoli-bijzondere-groente/
Oestrogeendominantie heeft negatieve invloed blastocysten en IVF resultaten:
https://www.olivefertility.com/blog/estrogen-good-or-bad
https://www.webmd.com/infertility-and-reproduction/news/20030210/estrogen-affects-fertility-window
https://www.fertstert.org/article/S0015-0282(15)02235-9/abstract
Vitamin C augments lymphocyte glutathione in subjects with ascorbate deficiency – Lenton KJ, Sané AT, Therriault H, Cantin AM, Payette H, Wagner JR.
Vitamin C elevates red blood cell glutathione in healthy adults – Johnston CS1, Meyer CG, Srilakshmi