Onverklaarbaar onvruchtbaar – of toch niet?

Onverklaarbaar onvruchtbaar. Een diagnose die klinkt als een lege huls. Je krijgt te horen dat er geen duidelijke oorzaak is, maar ergens diep vanbinnen weet je dat er meer speelt. Want, laten we eerlijk zijn, niets in je lichaam gebeurt zomaar. Gelukkig betekent ‘onverklaarbaar’ niet hetzelfde als ‘onoplosbaar’. In dit blog duiken we in de mogelijke oorzaken die artsen soms over het hoofd zien en wat jij zelf kunt doen om die puzzelstukjes in elkaar te passen.

Wat betekent ‘onverklaarbaar’?

De term ‘onverklaarbaar onvruchtbaar’ klinkt misschien als een eindstation, maar wat mij betreft is het eerder het begin van een zoektocht. Waarom? Omdat standaardtests niet álles kunnen zien. Er zijn vaak dieperliggende oorzaken die je vruchtbaarheid ongemerkt saboteren. Denk aan chronische stress, verborgen schildklierproblemen, immuunstoornissen, een verstoord darm- of vaginaal microbioom, of bloedsuikerproblemen. En dit is nog maar het topje van de ijsberg! Er zijn er nog veel meer, maar in dit blog wil ik de meest voorkomende overlopen met je.

Tip: In mijn infoboek ‘Fit for Fertility’ (check vooral die eerste 150 pagina’s!) duik ik uitgebreid in deze verborgen factoren. Ik laat je zien hoe je ze herkent, en nog belangrijker, wat je eraan kunt doen.

1. Stress

De stressweegschaal: een verzameling aan gewichtjes

Als we het over verborgen vruchtbaarheidsproblemen hebben, staat chronische stress met stip op nummer één. Zowel fysieke als mentale stress beïnvloedt je vruchtbaarheid meer dan je zou verwachten. Met fysieke stress bedoel ik bijvoorbeeld darmproblemen, een virus dat zich niet laat wegjagen, of een tekort aan belangrijke voedingsstoffen (hallo, magnesiumtekort of actief folaat! – om er een paar te noemen).

Mentale stress weegt vaak net zo zwaar mee. De druk rondom je kinderwens, een baan die je uitput, of werk waar je eigenlijk niet gelukkig van wordt. En dan heb je nog de tijdelijke stressoren: een verbouwing, relatiegedoe, een verlies. Stuk voor stuk kunnen ze als extra gewichtjes op je stressweegschaal liggen.

Hoe meer van die gewichtjes erop liggen—of als één gewicht wel héél zwaar is—dan slaat die weegschaal op een gegeven moment door. En dat is het moment waarop je hypothalamus (de baas over je hormonen, dat piepkleine kliertje in je hoofd) in paniekmodus schiet. En laat die nu net cruciaal zijn voor je vruchtbaarheid…

Je hypothalamus regelt de energie naar je voorplantingsorganen, schildklier en bijnieren. Ontstaat er een chronische situatie die veel meer van je vraagt dan normaal, dan gaat de hypothalamus meer energie naar je bijnieren sturen om extra cortisol te maken – het ‘ik blijf overeind!’-hormoon. Gevolg: er blijft hierdoor minder energie over voor je voortplantingsorganen en schildklier.

Resultaat? Je voelt je uitgewrongen, en zwanger worden wordt eerder een verre droom dan een realiteit. Loopt de chronische stress verder uit de hand, dan raakt je cyclus ook van het padje. Ondertussen veroorzaakt die constante stress ook stille ontstekingen op DNA-niveau, wat een directe impact heeft op de kwaliteit van je eicellen en zaadcellen.

Kortom, chronische stress kan behoorlijk veel uit het lood trekken als het op vruchtbaarheid aankomt.

Wat kun je doen?

Neem die stress-weegschaal eens onder de loep: welke gewichtjes kun je aanpakken? Toch maar een andere baan zoeken? Een rustpauze inbouwen in je medisch traject? Een openhartig gesprek hebben met je partner, je baas of die collega?

Bouw genoeg rustmomenten in. Een vruchtbaarheidstraject kan all consuming zijn! Een wandeling, yoga, of een minuutje diep ademhalen kan al het verschil maken! In de Fertility App vind je een scala aan ontspanningsoefeningen, van yoga en ademhalingstechnieken tot baarmoedermassage.

Houd ook fysieke stressoren in de gaten, zoals je darmen of voeding die je bloedsuiker in een achtbaan zet. Ga aan de slag met de recepten in de Fertility App. Je lichaam zal je dankbaar zijn.

Denk je nu: ‘Help, waar begin ik?’, plan een consult in met iemand van ons team. Je krijgt niet alleen een luisterend oor, maar ook een toolkit vol oplossingen!

2. De mannelijke factor

Is het sperma getest op DNA-fragmentatie?

In Nederland wordt sperma niet standaard getest op DNA-fragmentatie – en dat is jammer. Want zelfs als zaad er aan de buitenkant top uitziet kan aan de binnenkant het DNA toch beschadigd zijn. En dat komt vaker voor dan je denkt. Is fragmentatie index 30% of hoger dan is zwanger worden of blijven écht moeilijk: innestelingsproblemen én een hoger risico op miskramen liggen dan op de loer.

Als zwanger worden een uitdaging blijft, kun je als man een DNA-fragmentatietest laten doen in een kliniek buiten Nederland. Zo krijg je inzicht in de kwaliteit van het sperma.

Maar let op: een testresultaat lost niets op. Of de uitslag nu positief of negatief is, het echte verschil maak je met wat je wél in de hand hebt. Verminder stress, eet gezonder, beweeg meer en gebruik – indien nodig – gerichte suppletie. Sperma vernieuwt zich elke 72 dagen, dus wat je vandaag doet, heeft over 2,5 maanden al effect. Zie Fertility App voor protocollen en lees ook dit artikel over DNA fragmentatie voor meer tips.

Mannen, wees die bedding!

Het is vaak zo dat vooral de vrouw binnenste buiten gekeerd wordt als het gaat om vruchtbaarheidsproblemen en zij dan ook het voortouw neemt in dingen uitzoeken. En dat je als man daardoor achterover gaat leunen. Misschien slik je braaf de supplementen die zij je dagelijks toeschuift. En is de kans groot dat je vrouw je dit blogartikel nu onder de neus duwt. Am I right?

Hier komt mijn pleidooi. Vruchtbaarheid is geen ‘vrouwenzaak’, it takes two to tango. Keer op keer zie ik dat, zodra de man óók zijn rol actief oppakt, er een totaal andere dynamiek ontstaat. Hij wordt een bedding voor zijn vrouw, een veilige haven waarin zij kan ontspannen, zich minder alleen voelt en zich gedragen weet in dit proces. Dat zorgt niet alleen voor meer balans in de relatie, maar – en dit is geen toeval – ik zag in mijn cursussen steeds weer dat die koppels vaak als eerste zwanger werden! Vruchtbaarheid is geen soloproject, maar een samenspel. Wanneer jullie beiden je aandeel nemen, zonder dat de ene de andere achter de broek moet zitten, versterk je elkaar én jullie kansen op die langverwachte positieve test. Beter rendement dus.

Einde van mijn betoog. As you were. 🙂

3. Immuunproblemen

Een op hol geslagen immuunsysteem: de onzichtbare saboteur

Je immuunsysteem speelt een cruciale rol bij je vruchtbaarheid, maar wat als het tegen je gaat werken? Stille ontstekingen zijn vaak de boosdoener. Ze worden bijna altijd veroorzaakt door problemen in je darmen, wat vervolgens een kettingreactie veroorzaakt: een disbalans in je immuunsysteem en een negatief effect op je vaginaal microbioom. Dit laatste heeft weer gevolgen voor de innesteling van een embryo, die daardoor moeilijker wordt of zelfs mislukt. Hoe dat in elkaar zit leg ik haarfijn uit in mijn infoboek ‘Fit for Fertility’.

Wat kun je doen?

Ondersteun je darmgezondheid met vezelrijke voeding. En dan bedoel ik niet volkorenbrood (juist niet!), maar wel groenten! Zo’n 400gram per dag. Werk aan een evenwichtig immuunsysteem door ontstekingsremmende voeding zoals kurkuma, gember en omega-3-vetzuren (vis!) toe te voegen aan je eetpatroon. Vermijd suiker, koezuivel en bewerkte voeding, die juist ontstekingen in de hand werken. De recepten in de Fertility App zijn ontstekingsremmend en goed voor je darmen en immuunsysteem.

4. Bloedsuikerproblematiek

Insulineresistentie: een stille boosdoener bij onverklaarbare onvruchtbaarheid

Bij onverklaarbare onvruchtbaarheid wordt bloedsuikerproblematiek vaak over het hoofd gezien, terwijl het een enorme rol speelt in de vruchtbaarheidspuzzel. Ons westerse voedingspatroon, vol met snelle koolhydraten, is hier een belangrijke boosdoener. Wist je bijvoorbeeld dat één boterham qua glucose gelijkstaat aan zo’n zeven suikerklontjes, en een bord pasta zelfs aan 25? Het probleem is niet zozeer die ene boterham, maar het constante aanbod van suikers dat onze bloedsuikerspiegel de hele dag door laat pieken en dalen.

Deze bloedsuikerschommelingen dwingen je lichaam om continu insuline aan te maken, het hormoon dat verantwoordelijk is voor het reguleren van je bloedsuiker. Maar als je lichaam steeds vaker grote hoeveelheden insuline moet produceren, raken je cellen er minder gevoelig voor. Dit noemen we insulineresistentie. Het gevolg? Je lichaam blijft in een vicieuze cirkel van hoge bloedsuiker- en insulinespiegels. Dit proces zet je lichaam onder stress, zorgt voor gewichtstoename rond de buik en, hier komt het, het creëert een staat van chronische laaggradige ontstekingen.

Die ontstekingen kunnen een desastreuze invloed op de kwaliteit van eicellen en zaadcellen hebben. Ze verhogen de kans op oxidatieve stress, een proces waarbij je cellen worden beschadigd door vrije radicalen. Dit kan leiden tot DNA-schade in zowel eicellen als zaadcellen, of een embryo waardoor de kans op een innesteling of een gezonde zwangerschap afneemt. Daarnaast beïnvloeden hoge insulinespiegels de hormonale balans in je lichaam. Bij vrouwen kan dit leiden tot PMS-problemen, terwijl bij mannen de spermakwaliteit achteruitgaat.

Wat kun je doen?

Het goede nieuws? Door minder snelle koolhydraten te eten (denk aan suiker, brood, pasta) en je eetmomenten te beperken tot 3 per dag (dus nee, geen snacks tussendoor!) kun je insulineresistentie omkeren en de schadelijke effecten van laaggradige ontstekingen verminderen. Ga over op een voedingspatroon met meer vezelrijke voeding, zoals groenten (soepen!), noten, zaden en gezonde vetten zoals kokosolie, ghee, olijfolie en avocado-olie.

Weet dat kleine aanpassingen in je eetpatroon al een wereld van verschil kunnen maken voor je vruchtbaarheid. Alle recepten in de Fertility App zijn bloedsuiker-vriendelijk!

5. Oxidatieve stress

Oxidatieve stress beschadigt eicellen en zaadcellen

Oxidatieve stress veroorzaakt schade aan cellen op DNA-niveau, inclusief eicellen en zaadcellen. Dit kan leiden tot problemen met de innesteling (of vroege miskramen), ook als het DNA-fragmentatieprobleem enkel in de zaadcel zit! It takes two to tango. Een innesteling die steeds mislukt ligt dus niet persé bij de vrouw. I’m just saying…

Maar waar komt die oxidatieve stress eigenlijk vandaan? Vaak is het een cocktail van factoren zoals:

• Chronische stress (zie punt 1…)
• Ontstekingen. Darmen die uit balans zijn spelen hier een rol, zie punt 3, maar ook een bloedsuikerspiegel die als een achtbaan op en neer gaat, zie punt 4.
• En een ongezonde leefstijl (denk: te weinig beweging, te weinig ontspanning en een tekort aan groenten en zeevis)
• Insuline resistentie – zie paragraaf hierboven!

Wat kun je doen?

Pak de bron aan: focus op ontstekingsremmende voeding en antioxidanten (zie basisprotocolen recepten in deFertility App). Werk daarnaast samen met je partner aan ontspanning en een gezondere leefstijl. Rol die yogamat uit, ga de wekelijks de bossen in voor een lange wandeling, doe aan mindfullness of meditatie! Yoga en meditatie zijn super effectief om oxidatieve stress de kop in te drukken, zo wijst metaonderzoek uit ^(1,2) ! Zie de Fertility App voor allerlei ontspanningsoefeningen!

5. Slaapproblemen

Een onderschatte factor in stress en herstel

Slaap is als de oplaadkabel voor je lichaam—maar als je hem steeds nét niet goed in de oplader steekt, raakt je batterij steeds leger. En dat merk je. Niet alleen aan je energie, maar ook aan je vruchtbaarheid.

Een verstoord slaapritme is namelijk een directe trigger voor verhoogde cortisolspiegels overdag. En laat dat nou net het stresshormoon zijn dat je hypothalamus (de grote hormoonregelaar in je brein) in de war schopt. Slecht slapen betekent ook dat je lichaam minder tijd heeft om oxidatieve schade te herstellen—dat betekent dat je eicellen en zaadcellen een stuk kwetsbaarder worden.

Dan is er nog melatonine. Dat stofje ken je misschien als het ‘slaaphormoon’, maar wist je dat het ook een sterke antioxidant is? Melatonine beschermt je eicellen en zaadcellen tegen schade en helpt bij de regulatie van je hormonen. Een chronisch slaaptekort? Dat betekent minder melatonine en dus minder bescherming voor je vruchtbaarheid. Tel daar nog eens bij op dat een slaaptekort je immuunsysteem ondermijnt en stille ontstekingen verergert, en je snapt waarom slaap net zo belangrijk is als gezond eten en stressmanagement.

Wat kun je doen?

Vroeg onder de wol – Ga vóór 23.00 uur naar bed, en liever nog eerder. Je lichaam houdt van regelmaat! Rond 22.00 uur begint je melatonineproductie te pieken, en als je dat negeert door nog even door Insta te scrollen, mis je het moment en blijft je cortisol actief.

Schermen uit! – Blauw licht van je telefoon, tablet of tv fopt je brein en laat het denken dat het nog middag is. Resultaat? Minder melatonine, meer cortisol, en een slaap die zo oppervlakkig is als een zwembad voor peuters. Zet minstens een uur voor het slapengaan je schermen uit of gebruik een blauwlichtfilter.

Maak je slaapomgeving heilig – Een donkere, koele en rustige kamer is key! Vermijd nachtlampjes, leg geen telefoon naast je hoofd en verzoek een misschien snurkende partner vriendelijk om op zijn zij te gaan liggen :-).

Magnesium = je vriend – Dit mineraal helpt je lichaam ontspannen en ondersteunt je slaap én stressmanagement. Lig je vaak ‘s avonds nog te piekeren? Magnesiumbisglycinaat met taurine en B6 erin kan je helpen om sneller in slaap te vallen. (Zie webshop)

6. (Epi)genetische invloeden:

Stress en ontstekingen als schakelaars

Je genen hebben zeker invloed op je vruchtbaarheid, maar de echte regie ligt bij je epigenetica, een soort aan- en uitknopjes voor je genen. Die worden beïnvloed door je leefstijl en omgeving. Denk aan chronische stress, oxidatieve schade of een immuunsysteem dat overuren draait. Al deze factoren kunnen negatieve genexpressies activeren, zoals een minder efficiënt herstel van eicellen of zaadcellen. Bij mannen kan dit zelfs leiden tot verhoogde DNA-fragmentatie, zoals we eerder al bespraken.

Maar er is meer! Methylatie van je DNA is superbelangrijk, vooral bij vrouwen. Dit proces zorgt ervoor dat het DNA in je eicel wordt klaargemaakt om straks goed de placenta te kunnen aanleggen. En een goed functionerende placenta is essentieel voor de innesteling én om miskramen te voorkomen. Zie methylatie als een verfijnd regelmechanisme dat alles soepel laat verlopen – maar het heeft wel brandstof nodig!

Actieve B-vitamines (zoals methylfolaat en methyl-B12) zijn hierbij onmisbaar. Zonder deze essentiële voedingsstoffen kan het hele methylatieproces haperen, met alle gevolgen van dien.

Wat kun je doen?

Gezonde voeding. Begin met een gezonde leefstijl die ontstekingen tegengaat en je lichaam ondersteunt. Kies voor een dieet boordevol antioxidanten uit kleurrijke groenten en gezonde vetten zoals avocado, noten en wilde zalm.

Ontspanning en beweging. Zorg voor regelmatige beweging, wat niet alleen je lichaam sterker maakt maar ook helpt om je hormonen in balans te brengen. Werk aan stressmanagement door ontspannende activiteiten zoals yoga, meditatie (zie de Fertility App voor allerlei ontspanningsoefeningen) of een wandeling in de natuur te integreren in je dagelijks leven.

Darmen op orde. Vergeet ook niet je darmen de nodige TLC te geven, want een gezond microbioom helpt ontstekingen verminderen en zorgt voor een betere opname van voedingsstoffen.

Actieve B-vitamines. Tot slot kunnen supplementen met actieve B-vitamines zoals methylfolaat en methyl-B12 je lichaam een belangrijke boost geven om het methylatieproces optimaal te ondersteunen. Je hebt meer invloed op je genen en vruchtbaarheid dan je misschien denkt. Door je levensstijl aan te passen, kun je de juiste genen ‘aanzetten’ en de verkeerde ‘uitzetten’. Hoe mooi is dat?