De voorbije dagen kreeg ik opvallend veel berichten van klanten die ongerust zijn geworden na het lezen van het artikel over foliumzuur en methylfolaat van Sjamaan Adriaan. De teneur van het stuk is duidelijk: de hele discussie rond MTHFR, methylfolaat en synthetisch foliumzuur zou vooral een hype zijn die vrouwen onnodig bang maakt.
Waarom het debat genuanceerder is
Laat me meteen iets duidelijk maken: ik ben absoluut geen voorstander van paniekzaaierij rond foliumzuur. Foliumzuur heeft op populatieniveau zonder twijfel een enorme bijdrage geleverd aan het verminderen van neurale buisdefecten. Dat is wetenschappelijk goed onderbouwd.
Maar tegelijk vind ik het ook te simplistisch om alle vragen rond synthetisch foliumzuur weg te zetten als ‘wellness-onzin’. Want ondertussen bestaat er wél degelijk serieuze wetenschappelijke discussie over hoe synthetisch foliumzuur zich gedraagt in het lichaam, zeker bij hogere doseringen, langdurig gebruik en bij mensen met genetische variaties in het folaatmetabolisme.
Eerst even: wat is het verschil tussen foliumzuur en methylfolaat?
Foliumzuur is de synthetische vorm die gebruikt wordt in supplementen en voedselverrijking. Het is niet biologisch actief en moet eerst via meerdere stappen worden omgezet.
Methylfolaat (5-MTHF) is de actieve vorm die het lichaam uiteindelijk gebruikt voor:
- DNA-aanmaak
- Celdeling
- Methylatie
- Placentavorming
- Embryonale ontwikkeling
- Omzetting van homocysteïne.
Foliumzuur an sich doet dus niks. Het moet eerst via meerdere enzymatische stappen, waaronder het DHFR & MTHFR enzym, worden omgezet naar methylfolaat voordat het lichaam het optimaal kan gebruiken. Nogal belangrijk dus, zeker als het om een kinderwens of zwangerschap gaat. Het probleem waar onderzoekers zoals Dr. Ben Lynch (1) op wijzen, is dat niet iedereen synthetisch foliumzuur even efficiënt omzet.
Wie is Dr. Ben Lynch?
Dr. Ben Lynch is een Amerikaanse natuurgeneeskundige arts en auteur van het boek ‘Dirty Genes’. Hij werd wereldwijd bekend door zijn werk rond MTHFR, methylatie en één-koolstofmetabolisme.
Hoewel hij vaak geassocieerd wordt met de “MTHFR-community”, is hij de laatste jaren eigenlijk opvallend genuanceerd geworden. Hij zegt nadrukkelijk:
- Niet iedereen heeft methylfolaat nodig,
- Hoge doseringen methylfolaat kunnen problemen geven,
- Genetica alleen vertelt nooit het hele verhaal.
Zijn kernpunt is vooral dat synthetisch foliumzuur biochemisch niet identiek is aan natuurlijke folaten (1,2).
Unmetabolized folic acid (UMFA): een echt fenomeen
Een belangrijk punt dat in het artikel nauwelijks aan bod komt, is het bestaan van UMFA: unmetabolized folic acid. Dat betekent letterlijk onverwerkt synthetisch foliumzuur dat in de bloedbaan blijft circuleren.
Onderzoek (1,3,4) toont aan dat:
- menselijke DHFR-activiteit – het enzym dat foliumzuur omzet – traag en sterk variabel is,
- UMFA al meetbaar kan zijn vanaf relatief lage doseringen,
- hoge innames uit prenatals + verrijkte voeding kunnen leiden tot opstapeling.
- Daarnaast zijn er genetische variaties in DHFR die geassocieerd worden met hogere UMFA-spiegels.
Belangrijk: dit betekent níét automatisch dat foliumzuur ‘giftig’ is. Maar het betekent wel dat het biochemisch voor sommige mensen minder zwart-wit ligt dan vaak wordt voorgesteld.
Het debat rond folaatreceptoren en methylatie
Lynch en andere onderzoekers suggereren dat opstapeling van UMFA mogelijk:
- Folaatreceptoren kan bezetten [5, 6, 7],
- en de opname en werking van actieve folaatvormen in de cel kan verstoren [3, 5,6, 7]
Daardoor zou je theoretisch een situatie kunnen krijgen waarbij iemand hoge foliumzuurwaarden heeft in het bloed, maar toch functioneel minder actief folaat in de cel beschikbaar heeft [5,6,3].
Dit is vooral relevant omdat folaat essentieel is voor ‘één-koolstofmetabolisme’ en methylatieprocessen [5,2]. En precies dié processen spelen een enorme rol bij:
- Eicelrijping
- Embryonale celdeling
- Celdifferentiatie (vindt plaats week 4-10 van de zwangerschap)
- DNA-herstel
- Placentavorming
Servy & Menezo: interessante stemmen binnen fertiliteit
Naast Lynch worden in fertiliteitskringen ook vaak Dr. Emile Servy en Prof. Yves Menezo genoemd.
Prof. Yves Menezo is een Franse embryoloog en fertiliteitsonderzoeker die jarenlang werkte rond embryo-ontwikkeling, oxidatieve stress en folaatmetabolisme binnen IVF en reproductieve geneeskunde.
Ook hun publicaties (2,6,8) suggereren dat hoge blootstelling aan synthetisch foliumzuur mogelijk kan bijdragen aan verstoringen in het folaatmetabolisme en methylatieprocessen. Daardoor zou actief folaat minder efficiënt beschikbaar kunnen zijn op celniveau.
Simpel gezegd: er kan voldoende foliumzuur aanwezig zijn in de bloedbaan, terwijl er op celniveau toch een tekort ontstaat aan de actieve vorm die het lichaam echt nodig heeft.
Opnieuw: dit is geen consensusfeit. Maar het zijn wel serieuze wetenschappelijke hypotheses die voortkomen uit onderzoek naar embryologie, methylatie en reproductieve biochemie en niet uit TikTok-wellness.
En hoe zit het dan met hoge doseringen foliumzuur bij herhaalde miskramen?
Bij vrouwen met herhaalde miskramen of fertiliteitsproblemen worden regelmatig verhoogde homocysteïnespiegels gezien. Hoge homocysteïne wordt geassocieerd met een verhoogd risico op stollingsproblemen tijdens de vroege zwangerschap en kan een signaal zijn dat het folaat- en methylatiemetabolisme niet optimaal verloopt.
Omdat folaat nodig is om homocysteïne terug om te zetten naar methionine en dus te verlagen, worden in zulke situaties vaak hoge doseringen synthetisch foliumzuur voorgeschreven.
En precies daar ontstaat de discussie. Dr. Ben Lynch, Dr. Emile Servy en Prof. Yves Menezo stellen de vraag of grote hoeveelheden synthetisch foliumzuur bij iedereen wel efficiënt worden omgezet naar de actieve vorm die uiteindelijk nodig is binnen de cel om methylatieprocessen goed te laten verlopen en homocysteïne te helpen verlagen [2,6,7,8]. Uit praktijkervaring zegt Lynch dat juist het omgekeerde bereikt wordt.
Daarom kiezen steeds meer artsen en fertiliteitsspecialisten liever voor:
- Lagere doseringen,
- Actieve folaatvormen zoals 5-MTHF,
- en bredere ondersteuning van het methylatiepad via B12, B2, choline en voeding.
Mijn visie
Laat me ook hier duidelijk in zijn: ik ben geen voorstander van hoge doseringen methylfolaat. Maar ook niet van foliumzuur. Foliumzuur zet ik vrijwel nooit in. Simpelweg omdat ik (tenzij iemand uitgebreide DNA-analyse heeft laten doen) niet weet hoe efficiënt hun lichaam foliumzuur omzet via dat DHFR gen.
En juist daar zit voor mij de belangrijkste nuance in dit hele debat.
Het betekent niet dat foliumzuur ‘gevaarlijk’ is. Maar binnen de doelgroep waarmee ik werk – vrouwen met een kinderwens – kies ik liever voor vormen die theoretisch minder kans geven op stapeling. Zeker gezien experten in het vak, met ervaring in de wereld van fertiliteit zoals dr. Ben Lynch, Servy en Menezo suggeren dat foliumzuur-stapeling mogelijk invloed kan hebben op methylatieprocessen.
En laat die methylatieprocessen nu net een sleutelrol spelen tijdens de allervroegste fase van een zwangerschap: bij eicelrijping, de eerste embryonale celdelingen, DNA-aansturing, imprinting, placenta-aanleg en celdifferentiatie.
Net in die fase moet het lichaam miljoenen keren exact weten welke cellen wat moeten worden. Daarom voelt het voor mij biologisch logischer om te kiezen voor natuurlijk folaat in combi met kleine hoeveelheden actief folaat die het lichaam direct kan gebruiken, eerder dan foliumzuur.
Dosering
In de praktijk zie ik soms vrouwen die 400 mcg of meer actief folaat per dag slikken, en daar voel ik me niet comfortabel bij. Teveel actief folaat kan mogelijk leiden tot een zenuwstelsel dat moeilijk tot rust komt, met klachten zoals nervositeit, slapeloosheid en innerlijke onrust. Dit heb ik zelf aan de lijve ondervonden. En dat is precies wat je wil voorkomen als je je body en mind in balans wil brengen ter voorbereiding op zwanger worden.
Daarom werk ik liever met kleine, fysiologische doseringen actief folaat: meestal rond 100 mcg methylfolaat ter ondersteuning in de preconceptie fase en maximaal ongeveer 200 mcg tijdens zwangerschap, aangevuld met natuurlijke folaatbronnen. Bij sommige mensen schrijf ik geen methylfolaat voor maar folinezuur, de directe voorloper van actief folaat; die kan niet stapelen, en je gaat er ook niet van over-methyleren, aka onrustig worden.
Kortom, het blijft maatwerk en de waarheid ligt, zoals zo vaak, waarschijnlijk ergens in het midden. Het gaat over nuance, over begrijpen dat ‘voldoende foliumzuur in het bloed’ niet automatisch betekent dat alles op celniveau optimaal verloopt en wat de implicaties daarvan kunnen zijn.
.
Bronnen
(1) Bailey SW, Ayling JE. The extremely slow and variable activity of dihydrofolate reductase in human liver and its implications for high folic acid intake. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19706381/
(2) Menezo Y. et al. Folate metabolism and human reproduction. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3218540/
(3) Frontiers in Nutrition. Unmetabolized folic acid and folate metabolism. https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fnut.2023.1191610/full
(4) Kalmbach RD et al. A DHFR polymorphism is associated with increased unmetabolized folic acid in the blood after folic acid intake. https://www.ars.usda.gov/research/publications/publication/?seqNo115=242166
(5) Smith AD, Kim YI, Refsum H. Is folic acid good for everyone?
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3218540/
[6] Servy EJ & Menezo Y. 5-MTHF versus folic acid in fertility and MTHFR variants.
https://www.chopo.com.mx/media/contentmanager/content/media/wp-content/uploads/4_Servy-E.J-et-al-MTHFR-isoform-carriers-5-MTHF-5-methyl-tetrahydrofolate-vs-folic-acid.pdf
(7) Ben Lynch / Seeking Health – artikelen rond folaatreceptoren, UMFA en methylatie
https://www.seekinghealth.com/blogs/education/the-impact-of-folic-acid-and-mthfr-gene-mutation-on-pregnancy
(8) High doses of folic acid induce a pseudo-MTHFR syndrome https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6537060/
