Bijna elke week zit er wel een vrouw tegenover me die het net heeft uitgelezen: It Starts With the Egg van Rebecca Fett. En eerlijk is eerlijk, het is een goed boek. Fett dook na haar eigen diagnose ‘verminderde eicelreserve’ de wetenschap in, vertaalde honderden studies over eicelkwaliteit, mitochondriën en oxidatieve stress naar iets begrijpelijks, en gaf vrouwen daarmee het gevoel dat ze niet machteloos aan de zijlijn stonden. En dat gevoel van grip is, eerlijk gezegd, misschien wel de grootste winst. Toch heb ik een dubbel gevoel.
Is ‘It Starts With the Egg’ een goed boek?
It Starts With the Egg is een gedegen, goed onderbouwd boek dat veel vrouwen terecht houvast geeft. Fett is zorgvuldig met haar taal, ze maakt onderscheid tussen sterk en pril bewijs, en ze legt mechanismen uit in plaats van je alleen een lijstje in de hand te drukken.
Wat het boek vooral goed doet, is vrouwen het gevoel geven dat ze niet machteloos aan de zijlijn staan. Dat is enorm waardevol. Zeker als je al maanden of jaren leeft van echo naar bloedtest naar wachtweken, en ondertussen vriendelijk probeert te knikken als iemand zegt dat je ‘het gewoon moet loslaten’. (Alsof je kinderwens een ballon is die je net iets te strak vasthoudt.)
Mijn kanttekening gaat over wat er gebeurt nadat je het hebt dichtgeslagen…
Ik herken de lezeressen inmiddels vaak al tijdens de intake. Meestal komt er ergens in het gesprek een tas op tafel met daarin een verzameling potjes: Co-enzym Q10, methylfolaat, NAC, DHEA, melatonine, alfa-liponzuur en een multi die duurder is dan de weekboodschappen. “Heb je toevallig It Starts With the Egggelezen?” vraag ik dan. Ja hoor. Hoe ik dat weet.
Mijn kanttekeningen
Het boek is degelijk, ik raad het je aan te lezen, maar wil graag een groter kader schetsen (en je behoeden voor onnodige uitgaven :-))
Het eerste punt is dat de supplementen die in het boek worden aangeraden voor velen veranderen in een soort heilige boodschappenlijst. Alles moet erop! En als er één potje ontbreekt, voelt het alsof je misschien nét het winnende potje hebt laten liggen. Alsof je eicelkwaliteit afhankelijk is van dat ene supplement dat nog ergens in een online vergeten winkelmandje ligt.
Ten tweede, de titel suggereert vriendelijk dat het allemaal om de eicel draait. De eicel is belangrijk, natuurlijk. Zonder gezonde eicel geen gezond embryo, dat staat als een huis. Maar begint het daar echt?
Volgens mij niet.
Want als je alleen naar de eicel kijkt, mis je het systeem waarin die eicel zich ontwikkelt. Ze rijpt in een lichaam. In jouw lichaam.
In een omgeving waar bloedsuiker, slaap, stress, ontstekingen, darmen, hormonen, voeding, toxines en mentale belasting allemaal invloed kunnen hebben op hoe goed die ontwikkeling verloopt.
Dáár begint het, en dat is precies het stuk dat in de supplementendiscussie onderbelicht blijft. Een supplement kan daarin absoluut ondersteunen, maar met een paar pillen alleen verander je niet alles wat meebepaalt hoe die eicel rijpt.
En dan moeten we het ook nog over de andere helft van het verhaal hebben: de zaadcel. Want it takes two to tango, en als je het mij vraagt: it also starts with the sperm. Daar gaan we het straks uitgebreid over hebben.
Moet je alle supplementen uit het boek overnemen?
Nee, een boek schrijft voor een gemiddelde vrouw, en jouw lichaam is geen gemiddelde. De protocollen in It Starts With the Egg zijn algemeen en bovendien sterk gericht op de voorbereiding op een ivf-traject. Wat zinnig is voor jou hangt af van je bloedwaarden, je diagnose en je eigen biochemie, niet van het feit dat iets nu eenmaal in hoofdstuk zeven stond. Niet alle supplementen die zij aanraad zou ik zelf inzetten. Sterker nog, de meeste niet zelfs… here is why:
👉🏻 NAC. Neem NAC. Soms kan dit een heel nuttige antioxidant zijn, onder andere omdat het je lichaam helpt bij de aanmaak van glutathion, één van je belangrijkste lichaamseigen antioxidanten. Maar dat betekent niet dat NAC automatisch voor iedereen een goed idee is. Sommige vrouwen reageren er prima op, andere krijgen juist klachten zoals hoofdpijn, misselijkheid, onrust, benauwdheid of het gevoel dat hun systeem er niet lekker op loopt. Zeker als je gevoelig reageert op zwavelhoudende supplementen, histamineproblemen hebt, astma hebt of medicatie gebruikt, is NAC niet iets wat je gedachteloos toevoegt omdat het in een boek staat.
Slaap je goed slaapt, eet je regelmatig crucifere groenten (kool, broccoli, bloekool, spruitjes, etc.), mijd je alcohol en bouw je dagelijks ontspanning in je dag dan heb je voor glutathionondersteuning waarschijnlijk geen NAC nodig (5). Zelf zet ik NAC nooit in. Als het écht nodig is werk met liposomaal glutathion. Uiteindelijk neem je NAC om glutathion aan te maken!
👉🏻 DHEA is een nog duidelijker voorbeeld. Dat is geen vitamientje, maar een hormoon dat je lichaam kan omzetten naar testosteron én oestrogeen. Blind slikken kan dus klachten geven zoals acne, haaruitval of, erger nog in het geval van een kinderwens: een cyclus die ineens van slag raakt. DHEA kan zinvol zijn maar alleen als het plaatje klopt. Dus niet op basis van één lage AMH-waarde en een paniekaankoop om 23:47 uur, maar na het prikken van onder andere DHEA-S en testosteron. Fett zegt het zelf ook: eerst testen, dan pas beslissen.
Mijn ervaring is dat in de praktijk doseringen hoger dan 25mg DHEA de cyclus al in de war kunnen schoppen. En goed om te weten: stressreductie verhoogt DHEA aanzienlijk (6)! Ontspanning staat daarom nummer op nummer 1 op mijn interventielijst. 🙂
👉🏻 Melatonine: Datzelfde geldt voor melatonine, ook een hormoon, dat als antioxidant in de follikel best iets kan doen, maar waarbij dosering en timing nauw luisteren. Maar, als je bioritme op orde is, en je bouwt ontspanning in voor je gaat slapen is melatonine overbodig (7).
👉🏻 Myo-inositol: Idem ditto voor myo-inositol: tenzij je serieus last hebt van PCOS is het overbodig.
👉🏻 Vit E: Een vetoplosbaar antioxidant dat celmembranen beschermt. Vitamine E in folliculair vocht is geassocieerd met betere bevruchting en embryokwaliteit (8). Zet ik nooit apart in (zie ook dit blog). Het zit voldoende in de multi en antioxidantencomplex van het Fertility Essentials pakket waar ik mee werk. En, het zit o.a. in amandelen, zonnebloempitten, walnoten en avocado. Dus bij een gevarieerd eetpatroon is je vitanine E iname vaak al gedekt. Kies bij suppletie voor gemengde tocoferolen, niet alleen alfa-tocoferol.
👉🏻 Vit D: Kan nuttig zijn in de winter, maar als je in de zomer voldoende zon pakt heb je meestal geen extra vitamine D nodig, tenzij je een donkere huidskleur hebt.
En dan het grotere plaatje. Het merendeel van deze middelen zijn antioxidanten, en je lichaam heeft een béétje oxidatieve prikkel gewoon nodig om normaal te functioneren. Meer is hier niet automatisch beter en kan averechts voor je werken. Maw: ga niet zelf gong-ho aan de supps zonder dat je doseringen met een ervaren therapeut gecheckt hebt. Dat, én wat je dagelijks op je bord schept is belangrijker dan het veertiende potje.
Hieronder de korte versie per supplement, en mijn kanttekeningen in het vet.
| Supplement | Kanttekening |
| Prenataal met methylfolaat | Goede keuze, en naar mijn mening terecht: methylfolaat verdient de voorkeur boven foliumzuur, ondanks de debatten. Let op teveel actief folaat! |
| CoQ10 (ubiquinol) | Breed inzetbaar en veilig, maar geen wondermiddel; vooral relevant vanaf je dertigste. Ik combineer het met PQQ. |
| NAC | Voor velen prima, maar afhankelijk van je eigen zwavel- en methyleringshuishouding. Wie goed slaapt, regelmatig koolsoorten eet, ontspant en geen alcohol drinkt, heeft voor glutathionondersteuning geen NAC nodig (5). |
| DHEA | Een hormoon, geen vitamine. Alleen bij lage reserve én lage waarden, na bloedonderzoek. Stress reductie verhoogt DHEA! (6) |
| Melatonine | Ook een hormoon. Antioxidant in de follikel, maar dosering en timing luisteren nauw. Door je bioritme te herstellen en ontspanning in te bouwen normaliseert melatonine. (7) |
| Vitamine D | Eerst prikken, niet blind hoog doseren, en niet los van magnesium en vitamine K2. In de zomer: de zon is de allerbeste vit D therapie! |
| Vitamine E | Vetoplosbaar antioxidant; beschermt celmembranen. Bij een gevarieerd eetpatroon vaak al gedekt.(8) |
| Myo-inositol | Sterk bij PCOS; zonder die context niet echt nuttig. |
Ligt het wel aan de eicel?
Een embryo ontstaat niet alleen uit een eicel. Of course. De zaadcel levert de andere helft van het DNA, dus it starts with the egg is op z’n best een halve waarheid. Toch zie ik in de praktijk dat vooral de vrouw binnenste buiten gekeerd wordt. Zij krijgt de vragen, onderzoeken, bloeddtesten, de supplementenlijst en het gevoel dat er vooral aan háár kant iets geoptimaliseerd moet worden.
Het zaad krijgt ondertussen soms vooral een vinkje omdat het er is. Aantal zaadcellen? Check. Beweeglijkheid? Check. Vorm? Mwah, maar vooruit. En dan gaat de schijnwerper weer terug naar haar eicellen. Maar dat is te simpel, toch!
Een zaadcel levert namelijk niet zomaar de helft van het DNA. Dat DNA moet ook intact zijn. Bij veel DNA-fragmentatie in het zaad zien we vaker problemen met bevruchting, tragere embryo-ontwikkeling, innesteling en miskramen (1).
Als het vaderlijke DNA te veel beschadigd is, loopt het verhaal daar al vast, hoeveel ubiquinol, NAC, DHEA, melatonine, alfa-liponzuur, methylfolaat en prenatale supplementen jij ook trouw wegslikt. Dus dan heb je nog steeds keurig je pillendoos gevuld, maar niet per se het echte probleem te pakken.
De invloed van de mannelijke kant stopt bovendien niet bij de bevruchting. Vaderlijk geactiveerde genen spelen een grote rol in de werking van de placenta, het orgaan dat bepaalt hoeveel zuurstof, energie en voeding er naar de baby gaan (2, 3, 4). De man komt dus niet even langs om te bevruchten en daarna weer richting bank te verdwijnen. Zijn bijdrage zit verweven in het fundament van de zwangerschap.
Waarom leggen vrouwen de schuld bij zichzelf?
Omdat de zwangerschap zich in háár lichaam afspeelt. Zij voelt de cyclus. Zij ondergaat de echo’s. Zij plast over ovulatietesten, houdt apps bij, slikt supplementen, leest etiketten, schuift manlief op tijd zijn supps toe en probeert ondertussen ook nog een beetje normaal te functioneren op haar werk. Als het dan niet lukt, voelt het lichaam waarin alles gebeurt al snel als het lichaam waaraan het ligt.
Maar zo simpel is het niet. Mannelijke factoren spelen mee in ongeveer de helft van de vruchtbaarheidsproblemen. Of het zaad op DNA-niveau gefragmenteerd is haal je niet uit de standaard zaadanalyse (1) die ze in de Nederlandse klinieken doen. Een “prima zaaduitslag” betekent dus niet automatisch dat alles op DNA-niveau ook prima is.
De boodschap is nu ook weer niet dat we de schuld van haar naar hem moeten schuiven. Daar wordt thuis niemand gezelliger van, en de sfeer rond een fertiliteitstraject is al meestal geen Toscaanse zomeravond. De boodschap is dat je de last eerlijker mag verdelen. Laat dus ook zijn zaadkwaliteit én DNA-fragmentatie onderzoeken, en laat hem meedoen met leefstijl, voeding, slaap en supplementen waar nodig. Niet als figurant naast jouw traject, maar als de andere helft van het verhaal.
It takes two to tango, en het danst een stuk prettiger als beide partners hebben geoefend.
Veelgestelde vragen
Is ‘It Starts With the Egg’ de moeite waard om te lezen? Ja, als degelijke en toegankelijke introductie op eicelkwaliteit en leefstijl is het boek zeker aan te raden. Gebruik de supplementenlijst alleen niet als boodschappenlijst, maar als startpunt voor een gesprek met je behandelaar. En weet dat het verhaal breder is dan alleen de eicel. Omgevingsfactoren bepalen ook de eicelkwaliteit. En it takes two to tango: de kwaliteit van het sperma DNA is even belangrijk!
Moet ik echt alle aanbevolen supplementen slikken? Nee. Absoluut niet. Laat je bloedwaarden en je situatie bepalen wat zinnig is, want een aantal middelen zijn niet voor iedereen geschikt (zoals NAC). En DHEA is een hormoon die je niet zonder onderzoek hoort te nemen. En veel van de supplementen heb je niet nodig als je voeding en leefstijl op orde is.
Telt mannelijke vruchtbaarheid echt zo zwaar mee? Ja, mannelijke factoren spelen evenveel mee en de kwaliteit van het zaad-DNA beïnvloedt bevruchting, embryo-ontwikkeling en miskraamrisico (1).
Wat is zaad-DNA-fragmentatie? Zaad-DNA-fragmentatie is schade aan het genetisch materiaal in de zaadcel, los van het aantal of de beweeglijkheid ervan. Een gewone zaadanalyse mist dit, maar een aparte DFI-test (DNA-fragmentatie-index) maakt het zichtbaar.
REFERENTIES
(1) Onderzoek naar zaad-DNA-fragmentatie en uitkomsten (bevruchting, embryo-ontwikkeling, innesteling, miskraam) https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S001502821930408X
(2) IGF2 als vaderlijk tot expressie komend gen dat placentagroei en nutriëntentoevoer stuurt https://journals.plos.org/plosgenetics/article?id=10.1371/journal.pgen.1001015
(3) Overzicht waaruit blijkt dat paternaal tot expressie komende genen de placenta domineren https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3696791/
(4) Parental-conflict-hypothese en de rol van beide ouderlijke genomen in de placenta https://journals.biologists.com/dev/article/149/1/dev199811/273885/
(5) Diëtaire voedingsstoffen ter ondersteuning van glutathion: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6770193/
(6) Ervaren stress geassocieerd met lagere DHEA-S-waarden: https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371%2Fjournal.pone.0072460
(7) De rol van melatonine in slaap en circadiane ritmes:https://bpspubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/bph.14116
(8) Vitamine E als antioxidant in vrouwelijke reproductieve gezondheid: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5836012/
