Is je menstruatiecyclus onregelmatig? Probeer je zwanger te worden en wil je je lichaam zo goed mogelijk ondersteunen? Ben je gestopt met de pil, maar blijft je cyclus nog wat zoekende? Of zit je in de perimenopauze en merk je dat je hormonen ineens hun eigen agenda lijken te hebben?
Dan ben je vast al eens in de wereld van kruiden beland. Een wereld waar het internet je soms doet geloven dat één capsule later alles weer soepel loopt. (Was het maar zo simpel.) Toch hebben kruiden zeker hun plek. Al duizenden jaren worden kruiden gebruikt binnen traditionele geneeswijzen zoals Ayurveda en Traditionele Chinese Geneeskunde (TCM).
Sommige kruiden worden vandaag ook wetenschappelijk onderzocht, al is de kwaliteit van het bewijs wisselend. Daarom zie ik kruiden niet als dé oplossing, maar eerder als ondersteuners. Een extra speler op het veld. Niet de spits die in haar eentje de wedstrijd wint. Want vruchtbaarheid is zelden één knopje. Het is meestal eerder een mengpaneel van slaap, stress, voeding, hormonen, darmgezondheid, levensstijl en soms ook medische factoren.
Vitex agnus castus (monnikspeper)
Vitex, ook bekend als monnikspeper, is waarschijnlijk het meest onderzochte vrouwenkruid uit dit rijtje. Vitex lijkt invloed uit te oefenen op hormonale signalering via de hypofyse. Daardoor kan het bij sommige vrouwen ondersteuning geven bij een onregelmatige cyclus, PMS-klachten, een relatief korte luteale fase of cycli die wat tijd nodig hebben om opnieuw op gang te komen. Belangrijk om te weten: Vitex werkt meestal niet snel. Als iemand effect merkt, gebeurt dat vaak pas na meerdere cycli.
Praktische aandachtspunten:
- Voorzichtig bij PCOS (vooral bij verhoogde LH).
- Overleg bij fertiliteitsbehandelingen.
- Opletten bij bepaalde medicatie.
- Vermijden tijdens zwangerschap, tenzij anders geadviseerd.
Dong Quai
Dong Quai (Angelica sinensis) wordt in de Traditionele Chinese Geneeskunde al eeuwen gebruikt bij menstruatie- en overgangsklachten. Online kom je vaak stevige claims tegen over vruchtbaarheid. Daar is het onderzoek voorlopig voorzichtiger in. Zie dit kruid daarom eerder als ondersteuning dan als oplossing.
Praktische aandachtspunten:
- Voorzichtig bij bloedverdunners.
- Overleg bij hormoongevoelige aandoeningen.
- Vermijden tijdens zwangerschap.
Rhodiola rosea
Rhodiola behoort tot de adaptogenen: kruiden die onderzocht worden op hun mogelijke rol bij het omgaan met fysieke en mentale stress. Stress is niet automatisch de oorzaak van vruchtbaarheidsproblemen, maar langdurige stress kan wel invloed hebben op herstel, slaap en hormonale processen.
Praktische aandachtspunten:
- Eerder activerend dan ontspannend.
- Meestal in de ochtend in te nemen.
- Opletten bij antidepressiva of bloeddrukmedicatie.
Shatavari
Binnen de Ayurveda wordt Shatavari traditioneel gebruikt voor vrouwelijke vitaliteit en hormonale ondersteuning. Wetenschappelijk onderzoek naar vruchtbaarheid is beperkt, maar sommige vrouwen ervaren ondersteuning op het vlak van welzijn, stressbestendigheid of hormonale klachten.
Praktische aandachtspunten:
- Overleg bij medicatiegebruik.
- Voorzichtig tijdens zwangerschap.
Waarom ik deze kruiden meestal combineer
‘Femme‘: de combi van de 4
In de praktijk zet ik deze kruiden – op Vitex na – zelden los in, maar in de vorm van ‘Femme‘: een combinatie van de ‘Fab Four’ in lagere doseringen.
Waar moet je op letten?
- Neem Femme in de ochtend.
- Neem elke maand een pauze van vijf dagen, tijdens je menstruatie. Word je regelmatig ongesteld, neem dan vijf dagen vrij vanaf de eerste dag van je menstruatie. Heb je geen normale menstruatie, doseer dan 25 dagen aan / 5 dagen vrij, en neem nog eens vijf dagen vrij vanaf de eerste dag van je menstruatie.
- Stop met de kruiden na +/- 3 à 4 maanden. Dan zou een reset plaatsgevonden moeten hebben. Heb je dan geen resultaat, dan zijn er andere onderliggende oorzaken die aangepakt moeten worden (zie onder).
Wanneer neem je Femme niet?
- In een traject waarin je stimulatiehormonen gebruikt.
- Als je de pil neemt: het Femme-supplement heeft dan geen zin!
- Bij bijnieruitputting. Als je merkt dat het supplement je over-stimuleert: stop ermee.
- Bij zwangerschap is onvoldoende onderzoek gedaan; standaard wordt geadviseerd het te vermijden. Stop er dus mee — vanaf een terugplaatsing, of vanaf een positieve zwangerschapstest (dus week vier) als je natuurlijk zwanger wilt worden.
- Als je bloedverdunners gebruikt.
- Als je een voorgeschiedenis van borstkanker of eierstokkanker hebt.
- Als je PCOS hebt.
- Als je bloeddrukverlagers, bloedsuikerverlagers, antidepressiva of antipsychotica slikt.
Goed om te weten!
Het uitrijpen van follikels duurt ongeveer 100 dagen. Alles wat invloed heeft op eicelkwaliteit en je cyclus (stressreductie, voeding, supplementen, kruiden) moet je dus eigenlijk minimaal 100 dagen toepassen voor een optimaal resultaat — ook deze kruiden.
MAAR: alleen deze kruiden gebruiken zonder je hormonale eco-systeem op orde te brengen via je voeding, zet alleen tijdelijk zoden aan de dijk. Stop je met de kruiden zonder dat er iets veranderd is in je leef- en/of voedingspatroon, dan komen je symptomen terug. Gebruik kruiden als ondersteuners terwijl je de oorzaak van je probleem aanpakt. Geef je lichaam tijd. Kijk breder dan alleen supplementen. En gebruik kruiden als ondersteuning, niet als reddingsboei.
Kruidnagel: het keukenkruid dat vaker opduikt dan je denkt
Kruidnagel ken je waarschijnlijk vooral uit de keuken — in appeltaart, kruidnoten of een winterse thee. Toch heeft dit kleine bruine knopje (Syzygium aromaticum) een lange traditie in onder andere de Ayurveda, ook rond vruchtbaarheid en hormonale balans.
Wat zegt het onderzoek? Eerlijk: bij mensen nog niet zoveel. Een groot overzichtsartikel uit 2023 bundelde 76 studies naar kruidnagel en het voortplantingssysteem, maar dat waren vooral lab- en dierstudies. Daarin lijken kruidnagel en haar werkzame stoffen (vooral eugenol) invloed te hebben op geslachtshormonen, de menstruatiecyclus en de zaadkwaliteit. Interessant, maar de mechanismen zijn nog niet uitgekristalliseerd, en wat in een muis gebeurt, gebeurt niet automatisch in jou.
Eén ding is belangrijk én tekenend: de werking blijkt dosis-afhankelijk. In dieronderzoek verbeterde een láge dosis kruidnagel bepaalde hormoon- en vruchtbaarheidswaarden, terwijl hóge doseringen juist een tegengesteld, schadelijk effect hadden. Oftewel: meer is hier niet beter. Precies de rode draad van dit blog, een kruid is een ondersteuner, geen wondermiddel, en geen reden om te gaan stapelen.
Praktische aandachtspunten:
- Een gewone, culinaire hoeveelheid kruidnagel (in je eten of een kopje thee) is voor de meeste mensen prima.
- Ga niet zelf hoog doseren met kruidnagelolie of -extracten ‘voor je vruchtbaarheid’; daar is de onderbouwing niet voor, en hoge doses kunnen averechts werken.
- Kruidnagelolie is sterk geconcentreerd en niet bedoeld om puur in te nemen.
- Bij zwangerschap, medicatiegebruik of een fertiliteitstraject: niet doen.
Bestaat er zoiets als een ‘vruchtbaarheidsthee’?
Kort antwoord: nee. Er bestaat geen thee die op magische wijze je vruchtbaarheid ‘aanzet’. ‘Vruchtbaarheidsthee’ is vooral een mooie marketingterm. Maar, en daar zit de nuance, bepaalde kruidentheeën kúnnen je hormonaal wél een handje helpen. Een paar voorbeelden waar tenminste íets van onderbouwing onder ligt:
Tissue thee. Dit is een Ayurvedische thee van venkel-, koriander- en komijnzaad (de klassieke ‘CCF’-thee). Geen vruchtbaarheidsthee dus, maar een zachte thee die je agni (je spijsverteringsvuur) ondersteunt, je lever helpt en afvalstoffen helpt afvoeren. En laat een groot deel van je hormonale gezondheid nou net daar beginnen: bij een goede vertering en een schoon ’terrein’. Daarom is hij bedoeld voor zowel man als vrouw. Je drinkt ‘m 40 dagen lang, als voorbereiding op conceptie. Ben je zwanger? Dan stop je ermee. Het recept voor deze thee staat in de membership App.
Groene munt (spearmint) thee. Dit is de kruidenthee met de meeste echte studies erachter. In kleine, gerandomiseerde onderzoeken verlaagden twee koppen groene-muntthee per dag, gedurende een maand, het vrije testosteron bij vrouwen met PCOS — handig bij androgeen-gedreven klachten zoals acne, overbeharing of een onregelmatige cyclus. De effecten zijn bescheiden en de studies klein, dus verwacht geen wonder; zie het als zachte ondersteuning.
Venkelzaad thee. Venkelzaad bevat plantenstoffen met een licht oestrogeen-achtige werking en wordt traditioneel ingezet bij cyclus- en menstruatieklachten. Niet toevallig zit venkel ook in mijn Tissue thee.
Het grotere plaatje: thee lost geen onderliggende oorzaak op. Maar een dagelijks ritueel van een warme, hormoonvriendelijke thee, terwijl je tegelijk aan je voeding, slaap en stress werkt — is een fijne, laagdrempelige ondersteuner.
Kun je je eisprong of menstruatie ‘opwekken’ met kruiden?
Dit is een vraag die ik vaak krijg, en het eerlijke antwoord verdient nuance.
Je eisprong ‘opwekken’ met een kruid kan niet. Een eisprong is geen knop die je indrukt. Het is het eindresultaat van een hele keten die moet kloppen: je hypothalamus en hypofyse geven het juiste signaal, je eierstokken reageren, er is genoeg energie en voeding, je stress is laag genoeg, je schildklier werkt mee. Een kruid kan hooguit een paar van die voorwaarden ondersteunen. Het kan je lichaam niet dwingen een eicel los te laten. Blijft je eisprong uit, dan is dat juist een signaal dat ergens in die optelsom iets niet klopt. Dáár ligt de winst, niet in een zogenaamd ‘eisprong-kruid’.
Je menstruatie natuurlijk opwekken ligt iets genuanceerder. Er bestaan zogenaamde emmenagoge kruiden — denk aan gember, venkel, kaneel of peterselie — die traditioneel worden gebruikt om een late menstruatie op gang te helpen, vermoedelijk door de doorbloeding in het bekken te stimuleren. De wetenschappelijke onderbouwing is mager en vooral traditioneel.
En hier hoort een belangrijke waarschuwing bij:
- Veel van deze ‘menstruatie-opwekkende’ kruiden werken in hogere doseringen óók als abortivum: ze kunnen de baarmoeder prikkelen. Is er ook maar een kans dat je late menstruatie een prille zwangerschap is? Gebruik ze dan niet.
- Misschien nog belangrijker: blijft je menstruatie uit door een onderliggend tekort — bijvoorbeeld na de pil, bij te weinig eten, te veel sporten of chronische stress, dan is forceren met kruiden precies de verkeerde aanpak. Je lichaam vraagt dan niet om een por, maar om herstel: voeding, rust en de oorzaak aanpakken.
Een uitblijvende cyclus is informatie, geen ongemak dat je even moet wegwerken. Lees dit blog. Kruiden kunnen je cyclus ondersteunen, maar een eisprong of menstruatie afdwingen is niet hoe het lichaam werkt — en soms zelfs onverstandig. Luister liever naar wat het uitblijven je probeert te vertellen.
THE SMALL PRINT 🙂 Kruiden kunnen ondersteunend zijn, maar vervangen geen medisch advies of fertiliteitsbehandeling. Bij twijfel, medicatiegebruik of een fertiliteitstraject: overleg met je behandelaar.
Bronnen
Naturafoundation – monografieën kruiden
Lara Briden – Period Repair Manual
SOHF – Rhodiola-overzicht
NCCIH – Botanical overviews
Yarjanli e.a. (2023), The Effects of Clove and Its Constituents on Reproductive System: a Comprehensive Review, Reproductive Sciences (PubMed 37040058)
Grant (2010), Spearmint herbal tea has significant anti-androgen effects in PCOS: a randomized controlled trial, Phytotherapy Research
Reviews over emmenagoge kruiden en veiligheid bij (mogelijke) zwangerschap
