Over ambitie, stress, dopamine en waarom vruchtbaarheid zich verrassend weinig aantrekt van controle…
Je hebt je leven goed voor elkaar.
Je werk loopt. Je financiën zijn op orde. Je relatie staat. Als je iets belangrijk vindt, dan verdiep je je erin, maak je een plan en ga je ervoor. Niet vanuit dwang of perfectionisme, maar gewoon omdat je gewend bent verantwoordelijkheid te nemen en dingen voor elkaar te krijgen.
En meestal lukt dat ook.
Studie afgerond. Huis gekocht. Promotie gemaakt. Vakantie geboekt vóórdat vliegtickets ineens de prijs van een kleine auto kregen. Je bent iemand die niet eindeloos blijft afwachten.
En dan komt er een kinderwens.
Je gaat je inlezen. Je verdiept je in supplementen. Je downloadt een cyclus-app. Je bestelt een thermometer die je temperatuur tot op drie cijfers achter de komma meet en ovulatie sticks.
Ergens voelt het logisch om die kinderwens op dezelfde manier aan te pakken.
Alleen gebeurt er soms iets onverwachts. De zwangerschap blijft uit.
Ineens werkt de formule die jarenlang zo betrouwbaar voelde niet meer. Meer moeite doen levert niet automatisch meer resultaat op. Meer kennis geeft niet per se meer rust. En hoe harder je probeert grip te krijgen, hoe meer het gevoel ontstaat dat het je juist ontglipt.
Dat kan ongelooflijk frustrerend zijn.
Niet alleen omdat de zwangerschap uitblijft, maar ook omdat het botst met het beeld dat je van jezelf hebt opgebouwd. Je bent toch iemand die dingen regelt? Iemand die niet opgeeft? Iemand die oplossingen vindt?
Waarom lukt dit dan niet?
Het type vrouw dat ik opvallend vaak zie
Opvallend genoeg zie ik bij deze vrouwen regelmatig een vergelijkbaar patroon terug.
Niet per se aan de buitenkant. Ze zitten niet volledig uitgeput huilend op de bank! Integendeel.
Ze functioneren. Ze sporten nog drie keer per week, eten meestal nog behoorlijk gezond ook, doen hun werk goed, zijn gezellig op verjaardagen en zeggen dingen als:
‘Eigenlijk heb ik niet zoveel stress.’
Om vervolgens te vertellen dat ze al anderhalf jaar niet meer stil hebben gezeten, in bed nog mails beantwoorden en tijdens een weekend weg om ‘echt te ontspannen’, tussendoor alvast de volgende vakantie aan het uitzoeken zijn tot in het detail.
En dit is geen oordeel. Sterker nog: dit zijn vaak fantastische kwaliteiten. Alleen zit daar soms een keerzijde aan:
Onder de motorkap draait het systeem structureel op een vrij hoog toerental.
De rol van dompamine
Wanneer we in consulten dieper kijken naar leefstijl, stresspatronen en vragenlijsten rondom persoonlijkheidskenmerken, zie ik regelmatig eigenschappen die passen bij wat een dopamine-dominant profiel wordt genoemd.
Dopamine is een neurotransmitter die betrokken is bij motivatie, focus, beloning en doelgericht gedrag. Het helpt je ergens aan beginnen, volhouden en een prettig gevoel ervaren als iets lukt. Zonder dopamine zouden veel projecten stranden tussen een goed idee en een half geopende laptop.
Maar dopamine is óók waarom je denkt dat je nog heel even doorgaat en vervolgens ontdekt dat het 23:47 is en je al drie uur onderzoek doet naar magnesiumvormen terwijl je eigenlijk alleen tandpasta nodig had.
Bij sommige vrouwen spelen variaties in het COMT-gen (catechol-O-methyltransferase) mee, dat betrokken is bij de afbraak van onder andere dopamine.
Heb je een zogenoemde slow COMT-variant, dan wordt dopamine trager afgebroken. Dat betekent niet dat je automatisch meer dopamine hebt, maar wel dat je langer in een staat van focus, motivatie of mentale activatie kunt blijven.
Dat kan ontzettend fijn zijn als je ergens enthousiast over bent. Je kunt je vastbijten in een project, veel energie halen uit doelen nastreven en langer doorgaan zonder direct te voelen dat herstel nodig is.
Dat klinkt als een superkracht. En eerlijk: dat is het soms ook.
Alleen hebben superkrachten de irritante eigenschap dat ze zelden met een ingebouwde rem geleverd worden. Dat kan eraan bijdragen dat je minder snel voelt dat herstel nodig is en langer in de doe- en denkstand blijft hangen.
Waarom een kinderwens dit patroon vaak uitvergroot
Tot dit punt werkt dit systeem vaak eigenlijk best goed als alles z’n gangetje gaat.
Je bereikt dingen, krijgt complimenten en bent iemand aan wie regelmatig gevraagd wordt hoe jij alles combineert. Waarop je meestal iets zegt als: ‘geen idee eigenlijk, ik doe het gewoon!’
Maar een kinderwens werkt anders. Vruchtbaarheid trekt zich verrassend weinig aan van eigenschappen waar je op andere gebieden juist veel aan hebt. Het is geen project dat sneller gaat omdat je beter plant, harder werkt of de juiste podcast op anderhalve snelheid luistert.
En diezelfde concentratie-superpower werkt ook minder handig als de focus verschuift van passie naar je zorgen maken.
Er ontstaat de neiging om nog meer informatie te verzamelen, nog meer te analyseren en nog meer te optimaliseren.
Er worden supplementenschema’s gemaakt waar een gemiddelde projectmanager jaloers op zou zijn. Er wordt contact opgenomen met de huisarts, en misschien al buitenlandse klinieken. Er worden bloedtesten afgenomen. Er wordt gegoogeld op termen als AMH, DHEA, FSH, TSH, etc.
Dat ‘het niet lukt’ is voor veel van deze vrouwen een enorme mentale omschakeling.
Er ontstaat vaak eerst niet eens verdriet, maar verwarring. Er sluipt onzekerheid in een gebied waar eerder vooral vertrouwen zat.
En ondertussen gebeurt er vaak iets veel subtielers. Niet alleen het vertrouwen in het proces neemt af, maar ook het vertrouwen in je eigen lichaam…
Waarom lukt dit niet?
Wat zie ik over het hoofd?
Doe ik iets verkeerd?
Dat zijn vaak de pijnlijkere vragen die deze vrouwen niet hardop durven uitspreken. Niet omdat ze irrationeel zijn, maar juist omdat ze gewend zijn dat inzet meestal iets oplevert.
Wat stress hiermee te maken kan hebben
Hier is nuance belangrijk. Ik zeg niet dat stress onvruchtbaarheid veroorzaakt.
Maar langdurige activatie van het stresssysteem kan wel invloed hebben op processen die relevant zijn voor vruchtbaarheid, zoals hormonale signalering, slaap, herstel en energiebeschikbaarheid.
Niet omdat het lichaam tegenwerkt, maar omdat het voortdurend keuzes maakt.
Als je systeem maanden of jaren weinig momenten krijgt waarop het echt mag herstellen, dan kan dat op termijn invloed hebben op processen die minder urgent voelen. En voortplanting staat biologisch gezien niet bovenaan de prioriteitenlijst als je lichaam denkt dat er voortdurend iets geregeld, opgelost of volgehouden moet worden.
Bij jou staat je kinderwens bovenaan, maar als het nijpend wordt redeneert je lichaam: eerst overleven en dan voortplanten!
Dus wat doe je dan?
Uiteraard niet minder ambitieus worden, ontslag nemen, of je uitschrijven uit de Kamer van Koophandel.
En ook niet geforceerd proberen iemand te worden die elke avond met een kop kruidenthee naar de muur staart terwijl je eigenlijk vooral onrustig wordt van niks doen.
Maar wel bewust dagelijks herstelmomenten inbouwen. Voor sommige vrouwen gebeurt ontspanning niet vanzelf omdat hun systeem simpelweg heel goed geworden is in doorgaan. Maar ontspannen kan je leren!
In de membership besteden we hier uitgebreid aandacht aan. In de route ‘Stress’ neem ik je stap voor stap mee in hoe je je stresssysteem actief kunt helpen terugschakelen en vooral: hoe je ontspanning inzet zonder dat het voelt als nóg een taak op je lijst.
En als je jezelf hierin herkent en wilt dieper wil uitzoeken wat er bij jou speelt, dan kun je ook een 1-op-1 consult inplannen.
En eerlijk: voor de echte doordravers onder ons zou ik eerder het lange traject aanraden. We lopen dan 3 maanden met je mee en kijken niet alleen naar voeding, hormonen en leefstijl, maar ook naar de patronen die vaak veel moeilijker zelf te zien zijn. Wanneer ga je automatisch in de oplossingsstand? Waar ga je over je grenzen? Waar trek je steeds harder terwijl je lichaam eigenlijk om iets anders vraagt?
Soms is de grootste winst niet nóg een aanpassing of nóg een analyse, maar iemand die je helpt herinneren dat herstel ook onderdeel is van vooruitgang.
BRONNEN
COMT (MedlinePlus): https://medlineplus.gov/genetics/gene/comt/
Stress en vruchtbaarheid (review): https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6016043/
