Ga je als vrouw steeds traject in en uit, zonder resultaat? Heb je herhaaldelijke miskramen gehad of lukt het gewoon niet om zwanger te worden? Misschien is het tijd om de aandacht te verleggen naar je partner. Ja, zelfs als zijn sperma ‘goed genoeg’ werd bevonden. Wist je dat het DNA van sperma meestal niet wordt getest in Nederland? Dat is best een gemiste kans, want verborgen schade in het sperma-DNA kan precies het probleem zijn waarom een gezonde, doorgaande zwangerschap uitblijft. Met een sperma-DNA-test krijg je eindelijk inzicht in de échte kwaliteit van zijn zaad. En dat inzicht kan jullie een hoop stress, geld en die eindeloze emotionele achtbaan besparen. Want aan DNA-fragmentatie kan je wel degelijk iets doen mits de man zijn voeding en lifestyle aanpast. Het is dus geen overbodige luxe om er even dieper in te duiken.
Misschien ligt het toch aan het sperma?
Het Oriënterend Fertiliteitsonderzoek (OFO) is vaak de eerste stap als je een vruchtbaarheidstraject instapt. Logisch, want je wil weten waarom zwanger worden nog niet lukt. Ook de man wordt hierin meegenomen – terecht, want hij levert 50% van de genetische input. Maar hier komt het: mannen krijgen vaak een oppervlakkige check. Ziet het sperma er goed uit onder de microscoop? Check. Is er genoeg van? Check. Geen grote afwijkingen? Check. Alles lijkt in orde.
Maar het DNA van de spermacellen? Dat wordt helemaal niet onderzocht. En dáár kan de sleutel liggen. Want zelfs als alles er prima uitziet, kan er in de kern – in het DNA – flinke schade zitten. En laat dát nu net bepalend zijn voor het succes van een IVF- of ICSI-traject (1-2). Zonder deze test blijf je misschien traject na traject doormaken zonder resultaat, met een emotionele achtbaan als bonus.
Maureen Baartman beschreef dit mooi in een artikel voor Nataal, een tijdschrift over pré- en postnatale zorg. Haar conclusie? Sperma-DNA-tests zijn de ontbrekende schakel in vruchtbaarheidsonderzoek. En laten we eerlijk zijn, het is toch gek dat we nog steeds blind varen op slechts de buitenkant? Tijd voor verandering! Hier de speerpunten van Maureen’s artikel:
DNA fragmentatie index
Het DNA van een spermacel bevindt zich in de kop. Tijdens de conceptie dient dat DNA te versmelten met het DNA van de eicel. Is het DNA beschadigd, dan levert dat problemen op.
Die beschadiging wordt uitgedrukt in DFI, ‘DNA Fragmentatie Index’. Is het DNA erg gefragmenteerd, of beschadigd, dan is de kans dat een vruchtbaarheidsbehandeling slaagt nihil. Natuurlijk is geen enkel DNA 100% perfect, overal komen kleine foutjes voor. Blijft dit onder de 15% dan is er niks aan de hand. Komt het echter boven de 30% uit, dan kun je zo goed als met zekerheid stellen dat een traject starten verspilde moeite is. Het slagen daarvan hangt namelijk sterk af van de gezondheid van het sperma DNA. Een sterk beschadigde spermacel, kán wel een eicel bevruchten, maar de kans op een miskraam is dan wel hoog.
Is de DFI hoger dan 25%, dan wordt sowieso ICSI verkozen boven IVF. Bij ICSI (Intra Cytoplasmatische Sperma Injectie) wordt een enkele spermacel direct in een eicel geïnjecteerd. Echter, in de standaardprocedure van ICSI wordt de spermacel niet specifiek onderzocht op DNA-fragmentatie voordat deze wordt gebruikt. De selectie van spermacellen voor ICSI is meestal gebaseerd op uiterlijke kenmerken zoals vorm en beweeglijkheid, niet op genetische integriteit. Er zijn geavanceerdere technieken beschikbaar, zoals de High-Resolution Sperm Selection (HRSS) en Magnetic-Activated Cell Sorting (MACS), die kunnen helpen om spermacellen met minder DNA-fragmentatie te selecteren. Deze methoden zijn echter niet standaard en worden niet in alle klinieken aangeboden. Volgens mijn laatste bronnen worden ze aangeboden in Spanje (Instituto Bernabeu en Clinica Tambre in Madrid), Griekenland (Embryoclinic in Thessaloniki en emBIO Medical Center in Athene) en Tsjechië (UNICA Clinics, met locaties in Praag en Brno). Niet bij de deur dus…
Komt de meting op meer dan 50% uit, dan wordt TESE/ICSI aangeraden(3). Bij dat laatste halen ze de spermacellen direct uit de testikels, in plaats van dat het op de bekende wijze naar buiten komt. Op die manier is er minder kans dat de spermacellen beschadigd raken.
Wetenschap
Ondanks dat deze sperma-DNA test nog niet in Nederland uitgevoerd wordt, zijn er meerdere onderzoeken die uitwijzen hoe belangrijk de gezondheid van het DNA is wanneer het op fertiliteit aankomt. De Queen’s University in Belfast deed wetenschappelijk onderzoek(3) onder 339 paren die onverklaard onvruchtbaar waren en IVF ondergingen. Wat bleek? Maar liefst 41 procent van de mannen bleek te sterk gefragmenteerd sperma-DNA te hebben. En ook uit Zweeds onderzoek(4) op hetzelfde gebied bleek dat 26 procent van de mannen hiermee kampten. Wordt de vrouw vaak binnenstebuiten gekeerd als het om onverklaarbare onvruchtbaarheid aankomt, uit deze onderzoeken blijkt dus dat bij een groot aantal koppels juist de mán verminderd vruchtbaar is.
Hoe testen?
Zoals gezegd wordt de sperma-DNA test nog niet uitgevoerd in Nederland. Hij is nog niet gestandaardiseerd en gevalideerd voor Nederlandse begrippen, ondanks het feit dat meerdere kleinere onderzoeken laten zien dat hij absoluut van waarde is. Voordat de test in Nederland gebruikt kan worden, moet hij eerst een grootschalig klinisch onderzoek ondergaan. In andere Europese landen wordt er al wel met de sperma- DNA test gewerkt. De meest betrouwbare test is de SCSA-test. Hij voldoet aan alle eisen van een gestandaardiseerde test: nauwkeurig, reproduceerbaar, tijd,- en kosteneffectief en redelijk makkelijk uit te voeren. Het sperma wordt ingevroren, op ijs, naar het lab in Kopenhagen gestuurd, waar het direct getest wordt. Qua kosten moet je rond de 300 euro rekenen. Veel Nederlandse koppels wijken uit naar Duitsland, omdat daar de test al wel gebruikt wordt. Vaak komen zij terecht bij dr. Scholtes van het IVF-centrum in Düsseldorf. Ook in België wordt de SCSA-test uitgevoerd, dan moet je bij het UZ Leuven, UZ Brussel of UZ Antwerpen zijn.
Tot zover de speerpunten van Maureen.
Samenvatting
Met een sperma-DNA-test los je het probleem niet meteen op, maar het geeft je wel duidelijkheid. En dat is al goud waard, toch? Als uit de test blijkt dat het sperma-DNA zwaar beschadigd is, weet je in ieder geval waar je staat. Dat inzicht kan je behoeden voor eindeloos veel teleurstellende trajecten, emotionele achtbanen, en onnodige kosten. Zie het als een startpunt: je weet waar je moet beginnen (zie onder!) en wat je beter even kunt uitstellen. Met gerichte aanpassingen in levensstijl en voeding kan je namelijk verbeteringen bereiken, dat zie ik keer op keer! Beschadigd sperma-DNA wordt o.a. veroorzaakt door een gebrek aan energie, problemen met methylatie(5) of oxidatieve stress(6). Klinkt misschien ingewikkeld, maar geen zorgen! In de Fertility App lees je precies wat dit betekent én wat je kunt doen om het aan te pakken. Dus, hop, tijd om die zaadcellen een energieboost te geven!
REFERENTIES
(0) Oxidative stress ontstaat wanneer vrije radicalen de overhand krijgen op de aanwezige anti-oxidanten in de mannelijke voortplantingsorganen (Sharma & Agarwal, 1996; Kemal Duru et al., 2000) en cellen en weefsel stuk maken (Gomez et al., 1998; Misro et al., 2004).
(1) 2007 – Impact of folate and homocysteine metabolism on human reproductive health – Thierry Forges, P. Monnier-Barbarino, J.M. Alberto, R.M. Guéant-Rodriguez, J.L. Daval, J.L. Guéan
(2) 2017 – Vitamin B12 and Semen Quality – Saleem Ali Banihani
(3) 2017 – Effect of B9 and B12 vitamin intake on semen parameters and fertility of men with MTHFR polymorphisms – R. Najafipour, S. Moghbelinejad, A. Aleyasin, A. Jalilvand
(4) 2017 – Department of Endocrinology – The influence of sperm DNA damage and semen homocysteine on male infertility – Kang-Sheng Liu, Feng Pan, Ya-Jun Chen, Xiao-Dong Mao
(5) 2006 – The Hordaland Homocysteine Study: A Community-Based Study of Homocysteine, Its Determinants, and Associations with Disease – Helga Refsum, Eha Nurk, A. David Smith, Per M. Ueland, Clara G. Gjesdal, Ingvar Bjelland, Aage Tverdal, Grethe S. Tell, Ottar Nygård, Stein E. Vollset
(6) https://www.natuurdietisten.nl/kenniscentrum/natuurvoeding-geeft-vitaliteit-gekunstelde-voeding-kost-vitaliteit/homocysteine/
