Baarmoederslijmvlies te dun of te dik?

Een gezond en ‘gastvrij’ baarmoederslijmvlies (endometrium) is dé basis voor een succesvolle innesteling. Maar let op: de dikte zegt niets over de kwaliteit! Wat écht telt, is de invloed van twee belangrijke hormonen: oestradiol (een vorm van oestrogeen) en progesteron. Oestradiol bouwt het slijmvlies op, terwijl progesteron het klaarmaakt voor innesteling. Gaat er iets mis in je hormoonbalans? Dan kan dit proces verstoord raken, met gevolgen voor de kwaliteit van je baarmoederslijmvlies. Dingen die hier invloed op hebben? Denk aan oestrogeendominantie, darmgezondheid, doorbloeding, stress, voedingstekorten, eerdere curettages en leeftijd.

Gelijk weten wat je kan doen? klik hier

De rol van estradiol en progesteron

Het baarmoederslijmvlies is het innerlijk jasje van je baarmoeder en verandert gedurende je maandelijkse cyclus. Het bestaat uit twee lagen:

• De basale laag (lamina basalis): altijd aanwezig en dient als basis.
• De functionele laag (lamina functionalis): groeit elke cyclus opnieuw vanuit de basale laag en wordt afgestoten tijdens de menstruatie.

De opbouw en rijping van deze lagen wordt aangestuurd door twee hormonen:

• Oestradiol: zorgt voor verdikking van het slijmvlies.
• Progesteron: rijpt het slijmvlies uit en bereidt het voor op de innesteling door slijmkliertjes te ontwikkelen (de secretiefase).

Nu kan een bevruchte eicel eventueel een plekje bemachtigen. Gebeurt dat niet – en vindt er dus geen innesteling plaats – dan neemt de productie van progesteron af: het slijmvlies wordt afgestoten en je wordt ongesteld.

Te dun of te dik baarmoederslijmvlies: wat is een goede dikte?

De dikte van je baarmoederslijmvlies is op zichzelf een zwakke voorspeller van je kans op zwangerschap, maar een echt dun slijmvlies telt wel degelijk mee. Daarom kijk je naar allebei: de dikte én de kwaliteit.

In de meeste klinieken wordt de dikte van het baarmoederslijmvlies niet meer gezien als dé graadmeter voor de kwaliteit ervan. Vanuit het idee dat een dik baarmoederslijmvlies ook goed doorbloed werd en dus gunstiger was voor de innesteling dacht men: hoe dikker het baarmoederslijmvlies hoe beter, waarbij een ‘minimum’ van 5 mm werd aangehouden. Vervolgens is er een tijd geweest dat, op basis van enkele studies, gedacht werd dat té dik baarmoederslijmvlies ook niet goed was, en werd een dikte tussen de 5 & de 10 mm aangehouden als optimaal.

Hoe zit het dan wel? Een grote meta-analyse liet zien dat je met de dikte alleen nauwelijks kunt voorspellen of een vrouw zwanger wordt: als losse graadmeter zegt dat getal dus weinig. Máár in diezelfde analyse lag de kans op een klinische zwangerschap bij een slijmvlies van 7 mm of dunner op 23,3%, tegenover 48,1% bij een dikker slijmvlies (1). Met andere woorden: staar je niet blind op een millimeter meer of minder, maar een echt dun slijmvlies is wél een signaal om serieus te nemen.

Wat bepaalt de kwaliteit?

De dikte wordt beïnvloed door oestradiol, dat door rijpende follikels wordt geproduceerd. Hoe gezonder de rijpende follikels, hoe meer estradiol, hoe dikker het baarmoederslijmvlies. Maar alleen dikte is niet voldoende. Het slijmvlies moet voldoende uitrijpen om ‘innestelwaardig’ te zijn.

Progesteron, na de eisprong geproduceerd door het corpus luteum (ook wel: ‘het gele lichaam’ genoemd), speelt hierbij een sleutelrol. Door de uitrijping wordt het baarmoederslijmvlies weer dunner. Zonder voldoende progesteron rijpt het slijmvlies niet goed uit, breekt het sneller af en kun je een zwangerschap niet vasthouden. Een teveel aan oestrogeen zonder balans van progesteron maakt het slijmvlies instabiel en onrijp, wat problemen kan geven bij innesteling.

Je hebt dus oestradiol ÉN progesteron nodig, in de juiste verhouding, wil je zwanger worden. Oestradiol om een mooi baarmoederslijmvlies op te bouwen en voldoende progesteron om de innesteling ook daadwerkelijk te laten slagen. Als je te weinig progesteron hebt, kun je een zwangerschap niet vasthouden omdat het baarmoederslijmvlies niet voldoende uitrijpt en sneller gaat afbreken.

Honderd dagen

Het rijpingsproces van follikels (dus voordat je een eisprong of punctie krijgt) duurt ongeveer 100 dagen. Niet veertien dagen dus, zoals je misschien zou denken, maar een dikke drie maanden! De hoeveelheid oestradiol die door deze follikels wordt aangemaakt en de hoeveelheid progesteron dat door het corpus luteum wordt geproduceerd, wordt beïnvloed door wat je in de afgelopen drie maanden hebt gegeten, gedaan en ervaren. Dit betekent dat je keuzes van vandaag invloed hebben op je kansen over drie maanden! Dat geeft stof tot nadenken, niet? Meer hierover lees je in het basisprogramma.

Wat zijn de oorzaken dat baarmoederslijmvlies te dun of te dik is?

Het komt dus niet zomaar uit de lucht vallen, te dik of te dun baarmoederslijmvlies. Althans, er zijn in ieder geval factoren die zeker bijdragen aan een endometrium dat niet zo lekker in zijn vel zit. Lees maar wat een rol kan spelen. Helemaal onderin vind je wat je kan er aan doen.

1. Verstoorde hormoonspiegels (oestrogeendominantie)

Als je veel synthetische hormonen tot je hebt genomen – omdat je in een traject zit  – kan het zijn dat je hormonen wat van de leg zijn. De verhoudingen tussen verschillende hormonen is verstoord. Vaak heb je dan wat ze oestrogeendominantie noemen. En dat is niks anders dan die verstoorde verhoudingen, of dat de afbraak van ‘slecht’ oestrogeen in je lijf niet zo lekker loopt. Dat lijdt uiteindelijk tot een slechtere opbouw van het baarmoederslijmvlies.

Als je lichaam oestrogenen af wil breken, zodat de balans intact blijft, heeft het een goed werkende lever nodig. B-vitamines en gluthation in de lever, om precies te zijn. En enzymen. Die laatste worden gemaakt uit o.a. bladgroen en broccoli. Zie, zo’n fabeltje is het dus niet om dagelijks groenvoer te eten – ter ere van je hormonen! Nog een pluspunt: diezelfde enzymen heb je nodig om stresshormonen af te breken. Belangrijk, want bij chronische stress kan je lichaam oestrogenen minder goed afbreken. En daar komt die oestrogeendominantie weer om de hoek kijken.

Maar als je je al dagelijks ongans eet aan sla en broccoli, en die lever zich alsnog in allerlei bochten moet wringen om zijn werk te doen, kan het ook zijn dat je genetisch gezien minder handig bent in het aanmaken van de noodzakelijke enzymen of actieve B vitamines of gluthation te kort komt. In dat geval kunnen specifieke supplementen een uitkomst bieden! Zie onder.

Een andere bron van hormoonverstorende stoffen – met een directe werking op je oestrogeenlevels, zijn pesticiden en plastics.  Deze producten bevatten nep-oestrogenen die de boel om de tuin leiden. In het blog ‘Keep it Natural’ vind je een lijstje en wat je kan doen. Slim om, waar je kan, dit lijstje in je dagelijks leven dus zo kort mogelijk te houden!

2. Een darm die niet op orde is

Wat ik bij zo’n 60% van de vrouwen in mijn praktijk zie, is dat de oorzaak van hormonaal gehommeles, PMS klachten en een baarmoederslijmvlies dat niet helemaal top is mede veroorzaakt wordt door een darmmilieu dat niet op orde is.

Als je eigen goeie darmflora ondermaats is, dan krijgen pathogenen – ongunstige bacteriën – de overhand. Zij gaan dan beta-glucuronidasen produceren. Dat zijn enzymen die de oestrogenen die door je lever onschadelijk gemaakt waren weer activeren. Oops. In plaats van dat de oestrogenen netjes via je stoelgang afgevoerd worden, worden ze opnieuw via de darmwand opgenomen en komen ze opnieuw in lichaam terecht. En krijgt uiteindelijk je lever ze weer voor de kiezen. Dit proces heet enterohepatische kringloop.

2. Slechte doorbloeding van je baarmoederslijmvlies

Om een happy baarmoederslijmvlies op te bouwen, heb je voldoende bouwstoffen nodig. Logisch, wij hebben ook elke dag eten nodig om te functioneren! Zo ook je endometrium, zij het dat dat via je bloed gaat. Je bloed transporteert zo alle benodigde nutriënten richting baarmoederslijmvlies. Eén maar: als je doorbloeding niet goed is, tja, dan stokt het hele proces een beetje. Nutriënten komen dan niet aan op de juiste plek, en de opbouw verloopt niet naar behoren.

Maar hoe kom je in hemelsnaam aan een slecht doorbloed endometrium?

Te weinig vocht. Weinig water drinken maakt je bloed als het ware stroperig, waardoor het niet meer goed tot in elk hoekje en gaatje kan komen.

Stress. Ja, sorry, heb je hem weer. Maar ook hier weer zo heel erg van toepassing. Want geloof het of niet, stress zorgt namelijk voor een slechte doorbloeding van je haarvaatjes. En laat een goede aanvoer van zuurstof en voedingsstoffen via de haarvaten nou juist zo belangrijk zijn om een gezond baarmoederslijmvlies op te bouwen…

3. Te weinig slaaphormoon

Melatonine, het zogenaamde slaaphormoon, is de stimulator van het groeihormoon. En dat groeihormoon heb je nodig voor de opbouw van je endometrium. Als je dag,- en nachtritme verstoord is, je tot in de kleine uurtjes naar blauw licht op je Iphone zit te staren, veel te weinig slaapt of enorm veel stress ervaart, leidt je melatonineproductie daar onder. En heb je te weinig van dat slaaphormoon, dan krijg je uiteindelijk een verminderde baarmoederslijmvliesopbouw. Dus. Minder stress + meer slaap = een gelukkiger endometrium.

4. Tekorten

Ook tekorten in je voedingspatroon kunnen van invloed zijn. Stop je de nutriënten namelijk niet in je mond, dan is de kans klein dat je bloed ze naar je baarmoederslijmvlies kan transporteren. Anderzijds kan het ook zo zijn dat je keurig en braaf eet volgens het boekje, maar alsnog tekorten oploopt. Dan is er vaak meer aan de hand – en moeten we in de richting van de darmflora kijken. Als die namelijk verstoord is, kun je veel lastiger de voedingsstoffen opnemen uit je eten. Zonde van die biologische broccoli!

In het kader van baarmoederslijmvliesopbouw spelen selenium, vitamine E, vitamine A, vitamine B6 een belangrijke rol; en proteïnen zoals L-Arginine heb je nodig voor een goede doorbloeding van de baarmoederslijmvlies. En weet je nog hoe belangrijk die doorbloeding was om de juiste voedingsstoffen op z’n plek te krijgen? Juist ja. Heel belangrijk.

5. Curettages

Niet goed uitgevoerde curettages kunnen de eerste laag, de basale laag, van het baarmoederslijmvlies beschadigen. Daardoor wordt het lastiger om de tweede laag, de functionele laag, vanuit die beschadigde laag weer op te bouwen.

6. Leeftijd

Tja, de klok staat niet stil en ook leeftijd speelt dus een rol. Als je namelijk in de peri-menopauze zit, gaat je oestradiolproductie naar beneden. Daardoor wordt een dik baarmoederslijmvlies opbouwen steeds moeilijker.

Wat kun je doen?

Lifestyle

• Vermijd stress –  voor zover je kunt. Of oefen er in om er steeds beter mee om te kunnen gaan. Een goede tip is om je dag af te sluiten met ontspannende yoga, zodat je bewust alle indrukken van de dag los kunt laten en ‘s nachts echt uit kunt rusten, in plaats van als een mallemolen alles te lopen verwerken. Zie les 5 van het basisprogramma (gratis) voor een effectieve Reset oefening (de omgekeerde houding) – of de app voor meer heerlijk ontspannende fertility yoga.
• Slaap! – minimaal 7 uur slaap per nacht is echt heel erg belangrijk. Wil je je nachtrust een handje helpen? Vermijd dan twee uur voor je gaat slapen je ledlights, computer, telefoon en tv. Die apparaten stralen een blauw licht uit dat de aanmaak van melatonine tegengaat. En melatonine heb je juist nodig om diep te kunnen slapen! Ouderwets boekje dan maar, best gezellig!
• Vermijd xeno-oestrogenen –  (de neppers die de boel in het honderd schoppen). Praktisch houdt dat in: minder uit plastic eten, zoveel mogelijk biologisch kiezen en ‘blikvoer’ vermijden. Zie de tips in mijn blog ‘Keep it Natural’
• Drink voldoende! Thee, water waar je mineralen aan toevoegt, soepen, het telt allemaal mee!

Voeding

• Minder granen en melk – is je buik je zwakke punt, of ben je gevoelig voor ontstekingen? Skip dan gluten en koemelkproducten. Vaak is er sprake van een lekkende darm, een glutenintolerantie of een of caseïne- of lactoseintolerantie. Die zetten je lichaam in de stress modus en dat wil je nou net niet hebben.
• Bioflavonen –  oftwel anti-oxidanten zijn ontzettend belangrijk. Hoe simpel het ook mag klinken, veel biologische groenten en fruit is van levensbelang! Minimaal 400 gram per dag.
• Koolsoorten – deze bevatten de stof DIM (dinndolynmethaam) die je lever helpt om te ontgiften van oestrogenen. Goede koolsoorten zijn spruitjes, broccoli, bloem,- witte,- rode,- groene,- en boerenkool. DIM kun je ook als supplement inzetten.
• Chloforylrijke voeding – groene bladgroenten, maar vooral chlorella, spirulina en supergreens poeder zit vol chlorofyl, vitamines en mineralen.
• Lactobacillen – een ‘vriendelijk soort bacteriën’- helpt oestrogeendominantie verminderen en vind je in gefermenteerde voedingsmiddelen zoals rauwemelkse kefir en ongepasteuriseerde zuurkool. Je kunt natuurlijk ook een speciaal probiotica supplement nemen.
• Selenium – in oesters, vis, paranoten, havermout, rijst, bonen, spinazie, broccoli.
• Vitamine E – in levertraan, rauwe cacao, garnalen, eierdooier, zalm, de meeste groenten en de meeste vis.
• Vitamine B6 – in lever, walnoten, feta, bananen, cashewnoten, spruitjes, eierdooiers, prei en makreel.
• L-arginine – een aminozuur dat je vindt in o.a. noten, zaden, cacao, vlees, vis, gevogelte, zuivel, eieren.

TIP In de Fertility App vind je een wat wel/niet voedingstabel en meer dan 60 recepten waar je darmen en baarmoederslijmvlies blij van worden!

Supplementen

Allereerst: denk eraan, supps zijn de kers op de taart, pas eerst je lifestyle en voeding aan!

• Multi – neem een multi waar alle B vitamines in de juiste vorm inzitten en dat de multi foliumzuur in een combi van natuurlijk folaat en bioactief folaat (Quatrefolic) bevat. (Zie tip onder.)
• Antioxidanten – Neem een complex waar oa selenium en vit E (als gemengde tofocerolen) inzitten. Antioxidanten die je eicellen beschermen EN ingebouwd worden in het baarmoederslijmvlies zijn belangrijk. Meer daarover lees je in het artikel ‘in de basis moet het goedzitten’. (Zie tip onder.)
• Vitamine A & D. (Zie tip onder.)
• DHA: omega-3 in de vorm van algenolie heeft mijn voorkeur vanwege de lage totox-waade. (Zie tip onder.)

TIP: Al deze bovenstaande nutriënten (antioxidanten, A, D, actieve B’s, omega-3 als algenolie) maken deel uit van mijn basisprotocol: de fertility Esssentials.

Eventueel:

• Femme – bevat 4 kruiden die een betere eicelrijping, regelmatige cyclus en minder stress ondersteunen. Meer over Femme en de kruiden die erin zitten lees je hier. Femme is niet voor iedereen geschikt!
• Melatonine – helpt je om dieper te slapen, helpt eicellen te beschermen en ondersteunt het groeihormoon, waardoor het baarmoederslijmvlies beter op kan bouwen. MAAR: neem melatonine alleen als je in een traject zit en slecht (in)slaapt. Ik werk met deze vloeibare die goed opneembaar is.
• Serrapeptase – gebruik dit enzym eventueel in het geval van verklevingen of schade door curretages. In dit blog lees je er meer over.

Tarwekiemolie vind ik niet altijd een goed idee. Hier lees je waarom.