Ovulatie checken: de ins- & outs

Binnen een maandelijkse cyclus is er maar een kort tijdsbestek waarin je daadwerkelijk vruchtbaar bent. In feite zijn het slechts twee tot drie dagen waarin je kans op een zwangerschap het grootst is. Als je graag zwanger wilt worden, is het daarom handig om precies te weten wanneer die dagen vallen, zodat je hierop kunt inspelen. Niet iedereen ovuleert namelijk rond dag 13 van de cyclus! Bij jou kan dit net zo goed dag 8, 9 of 18 zijn. Gelukkig zijn er verschillende methoden om te achterhalen wanneer je ovulatie (eisprong) plaatsvindt en wanneer je vruchtbare dagen zijn. Niet alleen leer je hiermee je lichaam beter kennen, het geeft je ook meer houvast en rust gedurende de maand. Hieronder zet ik de verschillende manieren om je ovulatie te checken op een rijtje, inclusief hun voor- en nadelen.

De ovulatietest

Een veelgebruikte methode om je ovulatie te bepalen, is door middel van een ovulatietest. Vlak voordat je ovuleert, maakt je lichaam een piek aan luteïniserend hormoon (LH) aan. Dit hormoon stimuleert de eisprong. Ongeveer twee dagen vóór de ovulatie is de hoeveelheid LH in je lichaam het hoogst. Dit is het moment dat door een ovulatietest gedetecteerd kan worden.

De test meet namelijk de LH-concentratie in je urine (soms in speeksel) en geeft het resultaat weer, bijvoorbeeld als een streepje of een smiley. Wanneer de test positief is, weet je dat je vruchtbare dagen beginnen en je ovulatie nadert.

Meten van je basale lichaamstemperatuur

Een andere veelgebruikte methode is het bijhouden van je lichaamstemperatuur. Door dagelijks op hetzelfde tijdstip je temperatuur te meten, bijvoorbeeld in de ochtend, kun je afleiden waar je je in je cyclus bevindt:

• Voor de ovulatie: voor je eisprong is je ochtendtemperatuur doorgaans iets lager dan erna, gemiddeld rond de 36,5 °C.
• Tijdens en na de ovulatie: door de toename van progesteron, stijgt tijdens en na je eisprong je temperatuur gemiddeld met 0,2 tot 0,5 °C. Je eisprong vindt meestal plaats tussen twee dagen vóór en één dag ná de temperatuurstijging.
• Zwangerschap: als je zwanger bent, blijft je temperatuur verhoogd. Een soort hele vroege zwangerschapstest dus!
• Menstruatie: vlak vóór of op de eerste dag van je menstruatie daalt je temperatuur weer naar het oorspronkelijke niveau.

Om inzicht te krijgen in je cyclus, kun je een schema bijhouden waarin je elke ochtend je temperatuur noteert. De genoteerde temperaturen kun je door middel van een lijntje met elkaar verbinden. Vergeet je een dag, dan kun je de data van de dag ervoor en erna verbinden om je overzicht intact te houden. Na verloop van tijd krijg je een grafiek die je cyclus visualiseert. Je eigen fertiliteitsgrafiek! Wanneer je temperatuur consistent hoog blijft, kan dit een aanwijzing zijn dat je zwanger bent.

Do’s & don’ts

• Neem elke ochtend direct na het wakker worden – dus voordat je iets doet, eet of drinkt – je temperatuur op. Dus steeds op hetzelfde tijdstip.
• Gebruik altijd dezelfde thermometer.
• Meet de temperatuur steeds op dezelfde manier. Kies voor rectaal of oraal. Rectaal is het meest nauwkeurig, maar als je dit niet ziet zitten kun je ook prima je temperatuur oraal meten. Zorg er dan wel voor dat de thermometer goed tegen je tongwortel ligt (dus onder je tong) en je je mond gesloten houdt.
• Gebruik bij voorkeur een digitale thermometer. Dit is makkelijker en sneller, maar let erop dat deze tot twee cijfers achter de komma nauwkeurig meet. Dit maakt het eenvoudiger om kleine schommelingen in je temperatuur te zien.

Nadelen ovulatietests en meten basale lichaamstemperatuur

Hoewel beide methoden waardevol kunnen zijn, zijn er ook nadelen:

Ovulatietests: deze zijn niet altijd even duidelijk en werken het beste als je meerdere keren per dag test. Dit kan al snel voelen als een dagtaak, wat voor sommige vrouwen kan leiden tot een aantal stressmomenten per dag.

Temperaturen: het bijhouden van je temperatuur kan ook stress opleveren, vooral als je obsessief bezig bent met de metingen en grafieken. En stel, je maakt koorts of je hebt verhoging die dag, dan krijg je ook geen accuraat beeld.

Beide methoden kunnen ervoor zorgen dat je minder in contact staat met je lichaam en de natuurlijke signalen die je lichaam afgeeft, omdat je volledig vertrouwt op externe hulpmiddelen.

Lichaamswijsheid

Gelukkig zijn er ook andere manieren om vat te krijgen op je cyclus en te ontdekken wanneer je vruchtbaar bent. Je lichaam zelf is namelijk een waardevolle bron van informatie om je cyclus en vruchtbare dagen beter te begrijpen! Zo gaan de verschillende fasen van je cyclus gepaard met hoe je je voelt, ook qua libido, en in elke fase verandert ook het soort slijm dat je lichaam afscheidt. Waarom niet die taal weer leren kennen en de lichaamswijsheid in ere herstellen? Door opnieuw vertrouwen te krijgen in je lichaam en de directe connectie ermee, kun je een diepere verbinding met jezelf ontwikkelen. Dit vertrouwen in je lichaam kan een positieve invloed hebben op het proces van zwanger worden. Laten we eens kijken hoe dit werkt en hoe je de signalen kunt interpreteren!

Verschillende fasen in je cyclus

Je menstruatiecyclus is een wonderlijk proces dat uit verschillende fasen bestaat, allemaal met unieke kenmerken. Laten we eerst die fasen overlopen:

1. Menstruatiefase
   Dit is de start van je cyclus en waarschijnlijk de meest herkenbare fase. Tijdens je menstruatie stoot je baarmoederslijmvlies af, wat zorgt voor bloedverlies. Het hormoon oestrogeen is op z’n laagst, waardoor je je wat minder energiek kunt voelen. Zie dit als een resetmoment voor je lichaam.
2. Folliculaire fase
   Na de menstruatie komt je lichaam in de folliculaire fase. Hier groeit een nieuwe eicel in een follikel, gestimuleerd door het hormoon FSH (follikelstimulerend hormoon). Oestrogeen begint te stijgen, wat niet alleen helpt bij het opbouwen van een nieuw baarmoederslijmvlies, maar je vaak ook meer energie en een betere stemming geeft. Dit is de fase waarin je je vaak creatiever en zelfverzekerder voelt.
3. Ovulatie
   Rond het midden van je cyclus vindt de ovulatie plaats, dankzij een piek in LH (luteïniserend hormoon). Dit is het moment waarop de eicel vrijkomt en klaar is voor bevruchting. Je libido krijgt dan ook een boost – je lichaam is slim!
4. Luteale fase
   Na de ovulatie begint de luteale fase. Het lege follikel verandert in het corpus luteum, dat progesteron produceert. Onder invloed van dit hormoon rijpt baarmoederslijmvlies uit, zodat een eventueel bevruchte eicel zich kan innestelen. Als je niet zwanger wordt, daalt je progesteronspiegel en bereidt je lichaam zich weer voor op de menstruatie. In deze fase kun je last hebben van PMS-symptomen, zoals stemmingswisselingen of een opgeblazen gevoel, veroorzaakt door de dalende hormonen.

Afscheiding

Veel vrouwen zijn zich er niet van bewust dat hun afscheiding – aka cervixslijm – gedurende deze fasen verandert en een schat aan kennis met zich meebrengt! Je lichaam leren lezen, vereist dat je intiemer wordt met jezelf. En misschien over een paar ongemakken heenstapt.

De maandelijkse veranderingen in je afscheiding kunnen je veel vertellen over waar je je in je cyclus bevindt. Hier zijn de verschillende fasen:

• Droog: vlak na je menstruatie is er vaak weinig tot geen afscheiding. Ook kun je een droge vagina ervaren. Dit is een teken dat je niet vruchtbaar bent, omdat het cervixslijm ontbreekt dat nodig is om sperma te transporteren
• Kleverig: na de ‘drogere dagen’ kan er een toename van afscheiding zijn, die vochtiger en kleveriger (romig) aanvoelt. Het lijkt een beetje op witte lotion. Dit komt doordat je lichaam in aanloop naar de eisprong toe meer oestrogeen produceert, wat het baarmoederslijmvlies en de afscheiding opbouwt. Een teken dat je lichaam zich klaar maakt voor een nieuwe eisprong.
• Nat: tijdens je meest vruchtbare periode – rond de eisprong – wordt het cervixslijm doorzichtig, rekbaar en vergelijkbaar met rauw eiwit. Dit wordt ook wel ‘piek-slijm-dag’ genoemd; het cervixslijm is dan op z’n best. Je kunt het tussen je vingers uittrekken zonder dat het breekt. Nu ben je op z’n vruchtbaarst!
• Droger: na de eisprong wordt de afscheiding weer minder elastisch, witter en troebeler. Je lichaam bereidt zich voor op de menstruatie.

Uniek

Voor iedereen is dit patroon van afscheiding ongeveer hetzelfde, maar toch, iedereen is uniek, dus ook hierbij zien we verschillen. Door bij te houden wat je ziet en voelt, raak je vertrouwd met je eigen patroon. Sommige vrouwen volgen keurig ‘het boekje’ (het patroon zoals ik hierboven beschrijf), terwijl anderen bijvoorbeeld van volledig droog naar direct wit slijm gaan, en geen rekbaar eiwit zien. Is dat bij jou het geval? Zie je nooit transparant, eiwitachtige slijm? Dan is het slim om, naast het observeren van je afscheiding, ook het meten van je temperatuur op te pakken. Zo heb je een ‘dubbelcheck’, wat je meer duidelijkheid kan geven over wanneer je ovulatie plaatsvindt. Of je kunt (daarnaast) een cyclus-tracker overwegen, zie verderop.

De luteale fase moet lang genoeg zijn om zwanger te kunnen worden

Als je zwanger wilt worden, is het belangrijk dat de luteale fase lang genoeg is, zodat er een stevig baarmoederslijmvlies kan worden opgebouwd. De luteale fase is de periode vanaf de dag na je eisprong tot en met de dag vóór je menstruatie en hoort 14 dagen te duren. Is je luteale fase 12 dagen, dan wordt de kans op innesteling al kleiner. Bij een luteale fase van 11 dagen of korter wordt de innesteling bijna onmogelijk. Door goed op verandering in je afscheiding te letten, kun je zien hoe lang deze fase is bij jou. Meer over de luteale fase lees je hier  en over de opbouw van baarmoederslijmvlies lees je hier.

Spoiler alert: chronische stress speelt een belangrijke rol in het ‘luteale fase defect’ (oftewel: een te korte luteale fase). Chronische stress verkort je luteale fase doordat cortisol voorrang krijgt op de werking van progesteron, waardoor het baarmoederslijmvlies voortijdig wordt afgebroken. Aan de ontspanning dus!

Cyclus trackers

Leveren de ovulatietest en het opmeten van je temperatuur behoorlijk wat stress op omdat je er steeds aan moet denken, dingen in kaart moet brengen en grafieken moet tekenen? Bij cyclus-trackers is dat niet het geval. Die nemen je al het werk uit handen en berekenen automatisch je vruchtbare dagen. Hieronder een overzicht van enkele populaire cyclus-trackers:

Daysy is een vruchtbaarheidstracker die gebruikmaakt van temperatuurmetingen en een algoritme om je cyclus en vruchtbare dagen te voorspellen. Het apparaat is gebruiksvriendelijk en biedt dagelijkse updates over je vruchtbaarheid. Daysy kan ook verbonden worden met een app om je gegevens bij te houden en je cyclus nog beter te begrijpen. Daysy heeft enige flexibiliteit bij de metingstijd. Hoewel het ideaal is om de meting rond hetzelfde tijdstip te doen, is het niet strikt noodzakelijk dat dit exact op dezelfde tijd gebeurt. Daysy kan omgaan met een redelijk variabel tijdstip, zolang je de meting doet zodra je wakker wordt en vóórdat je enige activiteit verricht.

Lady-Comp is een geavanceerd apparaat dat, net als Daysy, gebruikmaakt van temperatuurmetingen om vruchtbare en onvruchtbare dagen te voorspellen. Het apparaat geeft visuele feedback en heeft een nauwkeurigheid van ongeveer 99,4%. Het is populair bij gebruikers die graag een betrouwbaar apparaat willen zonder een verbonden app. Ook bij de Lady-Comp is het niet strikt noodzakelijk om op exact hetzelfde tijdstip te meten. Het apparaat kan rekening houden met enige variatie in het meetmoment, zolang de meting consistent in de ochtend gebeurt, direct na het wakker worden en voordat er activiteiten plaatsvinden.

Ava Armband. Deze armband wordt ’s nachts gedragen en meet terwijl je slaapt diverse vitale parameters, zoals huidtemperatuur, ademhalingsfrequentie en hartslagvariabiliteit. Hierdoor hoef je geen dagelijkse meting op hetzelfde tijdstip te doen, wat het gebruiksgemak verhoogt. Het apparaat biedt uitgebreide inzichten in je cyclus en is ideaal voor vrouwen die op zoek zijn naar meer gedetailleerde gegevens over hun gezondheid en vruchtbaarheid.

Temdrop is een soort armband die je ’s nachts om je bovenarm draagt. Het verzamelt basale temperatuurgegevens en helpt om vruchtbare dagen nauwkeuriger te bepalen. De data kan worden geanalyseerd via een app of platform. Omdat Tempdrop ’s nachts metingen doet is er geen vaste meettijd in de ochtend nodig. De gegevens worden tijdens je slaap verzameld en verwerkt.

Ovusense is een vaginale sensor die tijdens de nacht gedragen wordt. Het apparaatje wordt ingebracht zoals een tampon en blijft daar zitten terwijl je slaapt. Het meet continu de basale lichaamstemperatuur en geeft nauwkeurige informatie over ovulatie en vruchtbaarheid. Eerlijk gezegd zou hier mijn voorkeur niet naar uitgaan in het geval van een kinderwens, dit ivm dat je dagelijks een vreemd object 8u van de 24u vaginaal inbrengt, gedurende 3 weken per maand. De kans is gewoon groter dat het invloed gaat hebben op je vaginaal microbioom..