Ik ben een pro-biofan :-). Dat weet je misschien al als je me wat langer volgt. Niet alleen omdat biologische landbouw beter kan zijn voor de bodem en het milieu, maar ook omdat ik liever zo min mogelijk bestrijdingsmiddelen op mijn bord heb. Voor mijn hormonen en gezondheid. En ook als je zwanger wilt worden, kan wat vaker biologisch op je bord scheppen zomaar in je voordeel werken.

Biologisch eten en je kinderwens: wat doen pesticiden?

Een paar jaar geleden deden onderzoekers van Harvard een interessante ontdekking. Ze volgden 325 vrouwen die een IVF-behandeling ondergingen en onderzochten of de hoeveelheid pesticidenresiduen op de groenten en het fruit dat ze aten, verband hield met hun zwangerschapskansen.

Wat bleek? Vrouwen die relatief veel groenten en fruit aten uit de categorie met hoge pesticidenresiduen, hadden 26% minder kans op een levend geboren kind dan vrouwen die daar weinig van aten (1). Nu was dit een Amerikaans onderzoek en gelden in Europa op onderdelen strengere regels voor bestrijdingsmiddelen. Bovendien ging het om een verband, niet om bewezen oorzaak en gevolg. Je kunt die 26% dus niet zomaar op Nederlandse vrouwen toepassen.

Hoe zit het in Europa?

Maar ook dichter bij huis zijn er ontwikkelingen die me aan het denken zetten. Zo onderzocht Pesticide Action Network Europe (PAN Europe) dit jaar appels uit dertien Europese landen. Op maar liefst 85% van de onderzochte appels werden meerdere pesticiden aangetroffen. Sommige bevatten residuen van zeven verschillende middelen. En op 64% werd minstens één PFAS-houdend bestrijdingsmiddel gevonden (2).

Nu ging het om een relatief kleine steekproef, maar het roept wel een interessante vraag op: wat gebeurt er wanneer we dagelijks niet één, maar verschillende bestrijdingsmiddelen tegelijk binnenkrijgen? Over de mogelijke effecten van die cocktail weten we nog lang niet genoeg. En alsof dat nog niet voldoende stof tot nadenken is, waarschuwde onze eigen NVWA dit jaar voor TFA, een moeilijk afbreekbare stof die onder andere ontstaat uit bepaalde PFAS-houdende pesticiden. Er zijn zorgen over mogelijke effecten op de voortplanting (3).

Het cocktaileffect: kan het kwaad?

Sommige bestrijdingsmiddelen behoren tot de zogenaamde hormoonverstorende stoffen. Ze kunnen de werking van onze eigen hormonen nabootsen, blokkeren of beïnvloeden (4). En dat is nogal wat, want ons hormonale systeem is een bijzonder fijn afgesteld geheel. Zeker wanneer je zwanger wilt worden.

Neem bijvoorbeeld oestrogeen. Dat hormoon hebben we hard nodig voor onder andere de opbouw van ons baarmoederslijmvlies en de ontwikkeling van eicellen. Maar het gaat niet alleen om hoeveel oestrogeen je aanmaakt. Ook de verhouding met progesteron, de gevoeligheid van je cellen voor hormonen en de manier waarop je lichaam hormonen verwerkt, spelen een rol. Een verstoring van dat evenwicht kan bijdragen aan hormonale klachten.

Denk bijvoorbeeld aan PMS-klachten of endometriose, een aandoening waarbij oestrogeen een belangrijke rol speelt. Nu is niet aangetoond dat pesticiden PMS veroorzaken, maar voor endometriose worden de aanwijzingen steeds interessanter. Een recente meta-analyse vond een verband tussen blootstelling aan bepaalde PFAS en een verhoogde kans op endometriose (5).

En er is meer. Onderzoekers kijken ook naar de invloed van PFAS op de eierstokken zelf. Uit experimenteel onderzoek blijkt dat bepaalde PFAS de rijping van eicellen kunnen verstoren en oxidatieve stress kunnen verhogen (6). Ook zijn er onderzoeken bij vrouwen die een verband vonden tussen hogere PFAS-concentraties en een verhoogde kans op een miskraam (7). Andere onderzoeken vonden dat verband niet (8), dus het laatste woord is hierover zeker nog niet gezegd.

Overigens zijn niet alle PFAS hetzelfde. De stoffen die in deze vruchtbaarheidsonderzoeken zijn bestudeerd, zijn ook niet automatisch dezelfde als de PFAS-houdende pesticiden die op groenten en fruit worden aangetroffen. Maar dat sommige van deze stoffen onze hormonale en voortplantingsprocessen kunnen beïnvloeden, vind ik reden genoeg om onnodige blootstelling zoveel mogelijk te beperken.

En hoe zit het met de zaadkwaliteit?
Ook de zaadkwaliteit verdient aandacht. In de Harvard EARTH Study (Chiu et al., 2015) zagen onderzoekers dat mannen die relatief veel groenten en fruit met hogere pesticidenresiduen aten, gemiddeld minder zaadcellen hadden en een lager percentage normaal gevormde zaadcellen (9). Een meta-analyse uit 2023, gebaseerd op 20 studies, bevestigt bovendien het verband tussen blootstelling aan bepaalde insecticiden en een lagere spermaconcentratie (10). Hoewel deze onderzoeken geen oorzakelijk verband bewijzen, laten ze zien dat het beperken van blootstelling aan pesticiden ook voor mannen met een kinderwens zinvol kan zijn.

Biologisch eten heeft nóg een interessant voordeel.

Een grote meta-analyse van Barański et al., waarin maar liefst 343 wetenschappelijke publicaties werden meegenomen, liet zien dat biologisch geteelde gewassen aanzienlijk hogere concentraties van bepaalde antioxidanten bevatten, waaronder polyfenolen (11). En juist die polyfenolen zijn interessant wanneer je zwanger wilt worden. Ze kunnen de beschermingssystemen van je lichaam tegen oxidatieve stress ondersteunen. Bij een teveel aan vrije radicalen kan namelijk schade ontstaan aan onder andere celmembranen en DNA. Vooral ei- en zaadcellen zijn daar gevoelig voor.

Neem nu een appel. Veel mensen schillen hun appel om eventuele pesticidenresten te verwijderen. Begrijpelijk, want op de schil kunnen inderdaad bestrijdingsmiddelen achterblijven. Maar laat nu juist die schil bijzonder rijk zijn aan polyfenolen en andere beschermende plantenstoffen (12). Door je appel te schillen, gooi je dus ook een deel van de voedingswaarde weg. En dat vind ik nu juist zo’n mooie reden om voor biologische appels te kiezen: dan kun je de schil, mét al die waardevolle stoffen, gewoon opeten. Wel even wassen natuurlijk.

Welke groente en fruit koop je bij voorkeur biologisch?

Heb je een kleinere portemonnee, dan hoef je biologisch echt niet meteen van je boodschappenlijstje te schrappen. Kijk eens of je rechtstreeks bij een biologische boer in de buurt kunt inkopen, zonder alle tussenschakels van de supermarkt. Of vraag bij je biowinkel naar een wekelijks groentepakket of groenteabonnement. Dat kan behoorlijk schelen in de prijs, zeker als je kiest voor groenten en fruit van het seizoen. Bovendien krijg je zo vanzelf wat meer variatie op je bord. En laten we wel wezen: aardbeien in december zijn niet alleen een aanslag op je portemonnee, ze smaken meestal ook nergens naar.

En als je niet alles biologisch kunt kopen, kun je ook wat selectiever zijn. PAN Nederland heeft een handige PesticidenEetwijzer gemaakt, gebaseerd op meetgegevens van de NVWA (13).

Daaruit blijkt dat op aardbeien, citrusfruit, kersen, peren en druiven relatief veel verschillende pesticidenresten worden aangetroffen. Bij groenten zijn dat vooral spinazie, paprika, andijvie, paksoi en knolselderij. Dat zijn dus producten die ik bij voorkeur biologisch zou kopen. Ook appels zou ik op mijn biologische boodschappenlijstje zetten, zeker als je de schil graag opeet. Zo kun je met een beperkt budget toch bewuste keuzes maken. Je vindt de volledige lijst op de PesticidenEetwijzer van PAN Nederland.

Eet bij voorkeur biologischGangbaar is meestal prima
AardbeienAvocado
Druiven en rozijnenBanaan
Appels en perenMango
KersenAnanas
Perziken en nectarinesUi en knoflook
Sla, spinazie en boerenkoolKoolsoorten
Selder en knolselder
Paprika
Citrus, als je de schil gebruikt

En heb je niet altijd de mogelijkheid om biologisch te kopen? Laat dat dan vooral geen reden zijn om minder groenten en fruit te eten. Die blijven een van de belangrijkste onderdelen van een gezond voedingspatroon.

Wil je meer kleur op je bord, maar ontbreekt het je soms aan inspiratie?

In mijn Fit for Fertility App vind je meer dan 60 recepten, van ontbijtjes en voedzame lunches tot heerlijke avondmaaltijden. Allemaal bedoeld om je lichaam goed te voeden, met volop groenten, gezonde vetten, eiwitten en antioxidanten. Zonder dat je iedere avond een uur in de keuken hoeft te staan. Ontdek de recepten in de Fit for Fertility App

REFERENTIES
1.Chiu, Y. H., Williams, P. L., Gillman, M. W., et al. (2018). Association between pesticide residue intake from consumption of fruits and vegetables and pregnancy outcomes among women undergoing infertility treatment with assisted reproductive technology. JAMA Internal Medicine, 178(1), 17–26. https://doi.org/10.1001/jamainternmed.2017.5038
2. PAN Europe (januari 2026). Pesticide cocktails, PFAS and neurotoxins in most European apples. Onderzoek naar pesticidenresiduen op 59 appels uit dertien Europese landen. https://www.pan-europe.info/resources/reports/2026/01/pesticide-cocktails-pfas-and-neurotoxins-most-european-apples
3. NVWA – Bureau Risicobeoordeling & onderzoek (BuRO) (11 september 2026). Signaaladvies van BuRO over TFA in het milieu en in levensmiddelen. https://www.nvwa.nl/documenten/organisatie/buro/publicatie/signaaladvies-buro-over-tfa-in-milieu-en-in-levensmiddelen
4. Gore, A. C., Chappell, V. A., Fenton, S. E., et al. (2015). EDC-2: The Endocrine Society’s second scientific statement on endocrine-disrupting chemicals. Endocrine Reviews, 36(6), E1–E150. https://doi.org/10.1210/er.2015-1010
5. Pilling, S., Mitchell, K., & Ramdass, P. V. A. K. (2026). Per- and polyfluoroalkyl substances and endometriosis: A systematic review and meta-analysis. Toxics, 14(4), 337. https://doi.org/10.3390/toxics14040337
6. Ding, N., Harlow, S. D., Randolph, J. F., Jr., Loch-Caruso, R., & Park, S. K. (2020). Perfluoroalkyl and polyfluoroalkyl substances (PFAS) and their effects on the ovary. Human Reproduction Update, 26(5), 724–752. https://doi.org/10.1093/humupd/dmaa018
7. Liew, Z., Luo, J., Nohr, E. A., et al. (2020). Maternal plasma perfluoroalkyl substances and miscarriage: A nested case–control study in the Danish National Birth Cohort. Environmental Health Perspectives, 128(4), 047007. https://doi.org/10.1289/EHP6202
8. Buck Louis, G. M., Sapra, K. J., Barr, D. B., Lu, Z., & Sundaram, R. (2016). Preconception perfluoroalkyl and polyfluoroalkyl substances and incident pregnancy loss, LIFE Study. Reproductive Toxicology, 65, 11–17. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27319395/
9. Chiu, Y. H., Afeiche, M. C., Gaskins, A. J., et al. (2015). Fruit and vegetable intake and their pesticide residues in relation to semen quality among men from a fertility clinic. Human Reproduction, 30(6), 1342–1351. https://doi.org/10.1093/humrep/dev064
10. Ellis, L. B., Molina, K., Robbins, C. R., et al. (2023). Adult organophosphate and carbamate insecticide exposure and sperm concentration: A systematic review and meta-analysis of the epidemiological evidence. Environmental Health Perspectives, 131(11), 116001. https://doi.org/10.1289/EHP12678
11. Barański, M., Średnicka-Tober, D., Volakakis, N., et al. (2014). Higher antioxidant and lower cadmium concentrations and lower incidence of pesticide residues in organically grown crops: A systematic literature review and meta-analyses. British Journal of Nutrition, 112(5), 794–811. https://doi.org/10.1017/S0007114514001366
12. Wolfe, K., Wu, X., & Liu, R. H. (2003). Antioxidant activity of apple peels. Journal of Agricultural and Food Chemistry, 51(3), 609–614. https://doi.org/10.1021/jf020782a
13. PAN Nederland (2026). PesticidenEetwijzer. Gebaseerd op steekproefmetingen van de NVWA (2023–2025). https://www.pan-netherlands.org/eetwijzer/

Deze vrouwen gingen je voor

‘Hoi Rika, de laatste keer dat we contact hadden was met het kennis kwartiertje. Ik heb met name het tijdstip van inname van mijn supplementen daarop aangepast en ben begonnen met de shatavari capsules. Ik wilde je graag laten weten dat ik zwanger ben. Ik kan het zelf nog nauwelijks geloven, maar de bloedtest gisteren was overduidelijk. Het is ongelofelijk om na zoveel jaar en zoveel pogingen ‘opeens’ zwanger te zijn… Vlak voor en meteen na de terugplaatsing heb ik acupunctuur gehad en verder heb ik zelf twee keer per dag yoga oefeningen gedaan, waaronder de…’ Lees verder

‘Hallo Rika, Ik wil je het goede nieuws brengen dat ik inmiddels drie maanden zwanger ben! En ik wil je bedanken. Want jouw cursus heeft me heel erg geholpen. Het heeft me een houvast gegeven tijden een hele zware periode. Het gaf me het goede gevoel dat ik zelf invloed kon hebben op m’n eigen situatie. En dus m’n leven weer kon terugpakken. Ik weet zeker dat het door de voeding komt dat mijn lichaam het nu aankon. De 5 cryo’s zijn allemaal niet gelukt, maar bij de verse terugplaatsing had ik ineens een baarmoederslijmvlies van 12 mm, 5 mm meer dan de vorige keer!!! Heel veel maca gegeten…’ Lees verder