Wat DHEA kan betekenen voor eicellen

DHEA, niet te verwarren met het omega-3 vetzuur DHA, is een super belangrijk hormoon van waaruit allerlei (geslachts)hormonen gemaakt worden, zoals testosteron en oestrogeen. Het speelt een grote rol op het gebied van fertiliteit. Helaas beginnen de DHEA waarden na je 25e levensjaar langzaam te dalen. Probeer je dus op je 35e zwanger te worden, dan heb je kans dat je veel minder goed in de DHEA zit. Hier lees je wat je kunt doen om ervoor te zorgen dat je je DHEA levels – op een natuurlijke manier! – hoog kunt houden.

Wat is DHEA?

DHEA is één van de vele hormonen die je lichaam aanmaakt, en niet zo’n beetje ook. Je lichaam maakt het in overvloed aan. En dat is niet voor niks. DHEA is namelijk de voorloper van veel andere hormonen. Testosteron en oestrogeen zijn er daar twee van. Onze bijnieren hebben de dankbare taak gekregen om DHEA te produceren en daarnaast doen ook de geslachtsorganen en de hersenen een duit in het zakje. Waaruit ze dat DHEA dan produceren? Uit cholesterol. Ja, ondanks dat cholesterol – onterecht overigens – zo’n slechte naam heeft is het voor de aanmaak van DHEA dus superbelangrijk!

Wat doet DHEA in je lichaam?

Naast dat DHEA belangrijk is voor de productie van geslachtshormonen en een grote rol speelt in je vruchtbaarheid, doet het nog veel meer in je lichaam. Van alle markten thuis, dit hormoon!

Boost voor je brein: Het stimuleert de aanmaak van neurotransmitters zoals serotonine (het ‘happy-hormoon’) en GABA (het ‘rust-in-je-kop-hormoon’). In mijn praktijk zie ik dat ongeveer 80% van de mensen een tekort heeft aan deze twee hormonen, wat kan leiden tot stress en somberheid.
Herstellen maar: Het helpt je lichaam om groeihormoon aan te maken, essentieel voor herstel en groei. Denk aan het oplappen van je spieren, je energie en – jawel – ook de opbouw van je baarmoederslijmvlies.
Libido-booster: Het draagt bij aan een gezond libido!
Stabiele bloedsuikerspiegel: DHEA maakt je lichaam gevoeliger voor insuline, wat helpt om je bloedsuikerspiegel in balans te houden.
Heldere gedachten: Het verhoogt de elektrische activiteit tussen hersencellen, alsof iemand het licht aanzet in je hoofd. Zo kun je helderder nadenken.
Immuunsysteem op maat: DHEA speelt een rol in het moduleren van het immuunsysteem. Het zorgt ervoor dat het immuunsysteem niet overactief reageert (zoals bij auto-immuunziekten) en helpt tegelijkertijd om infecties beter te bestrijden, waardoor je minder snel in de lappenmand ligt.
Stress-buster: Naast dat DHEA de fundering is voor de aanmaak van andere belangrijke hormonen, werkt het ook als stress-buffer. Ervaar je namelijk veel stress, en loop je als reactie daarop steeds cortisol aan te maken, dan kan DHEA in de bres springen en je gevoeligheid voor cortisol verminderen zodat de negatieve effecten van cortisol niet te veel impact hebben op je systeem. Die twee, cortisol en DHEA, houden elkaar in balans. Althans, dat is het idee. In de praktijk kan het wel eens anders zijn. Is de DHEA aanmaak namelijk niet optimaal, dan kan die moeilijk op tegen grote sloten cortisol.

Kortom, een goede DHEA-aanmaak is essentieel voor je algehele gezondheid én vruchtbaarheid.

DHEA daalt als je ouder wordt

Tja, helaas wel. Het piekt als je tussen de 20-25 jaar bent en begint daarna te dalen. Zo sterk zelfs dat je, op je 65e, nog maar zo’n 10 à 20 procent over hebt van wat je rond je 20e aan DHEA bezat. Aan leeftijd valt weinig te doen, maar gelukkig zijn er wel tal van manieren om de DHEA-productie te blijven stimuleren, zodat je niet op restjes hoeft te teren. Hieronder lees je hoe.

DHEA en vruchtbaarheid

Zoals eerder gezegd, is DHEA een beetje de moeder van je vruchtbaarheidshormonen—nou ja, figuurlijk dan. Het vormt de basis voor de aanmaak van o.a. testosteron. En nee, testosteron is niet alleen een mannending. Ook vrouwen hebben het hard nodig! Vooral in het prille begin van de eicelrijping speelt dit hormoon een superbelangrijke rol. Testosteron wordt (tenzij je PCOS hebt, maar dat is weer een ander verhaal) door het enzym aromatase omgezet in oestradiol, hét hormoon dat essentieel is voor de verdere rijping van de eicellen. DHEA helpt bij de groei van die mini-follikels ⁽¹⁾. Maar is er niet genoeg DHEA? Dan blijven die follikels een beetje hangen in hun groeispurt, of ze groeien door maar zijn helaas vaak van mindere kwaliteit.

In veel buitenlandse fertiliteitsklinieken is DHEA-suppletie dan ook vaste prik voor vrouwen met een lage eicelreserve of als ze de veertig voorbij zijn. En dat is niet zomaar: wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat DHEA-suppletie de vruchtbaarheid kan boosten. Een groep Turkse artsen testte dit door vrouwen gedurende zes weken driemaal daags 25 mg DHEA te geven. Het resultaat? Er waren verbeteringen in het follikelstimulerend hormoon (FSH), het aantal antrale follikels, de oestradiolspiegels, het anti-müllerian hormoon (AMH), en inhibine B. (Dit zijn allemaal markers voor de eicelreserve en kwaliteit.) En het beste nieuws: er kwamen niet alleen meer eicellen, maar ze waren ook nog eens van topkwaliteit.

Het mooiste van alles? Deze DHEA-voordelen waren niet alleen voorbehouden aan jonge vrouwen. De positieve resultaten bleven hetzelfde, ongeacht de leeftijd. DHEA liet dus zien dat leeftijd soms écht maar een getal is. Goed om te weten: zelf vind ik 3 x 25mg DHEA per dag een te hoge dosering, en zet ik maximaal 25mg per dag in, én, voor sommige mensen is het zelfs in lagere doseringen niet geschikt. Verderop ga ik in op suppletie!

Hoe kan je DHEA natuurlijk verhogen?

Dat DHEA met het voortschrijden der tijd daalt, daar hebben we niet zoveel zeggenschap over. Maar wat we wél kunnen doen, is lifestyle en voeding inzetten om DHEA een steuntje in de rug te geven. Zodat de waarden op een natuurlijk manier verhoogd kunnen worden als het minder goed gesteld is met je eicelkwaliteit, eicelreserve of leeftijd.

Lifestyle

Less stress. De hoofdrolspeler in dit verhaal is…: stressreductie. Uit onderzoek blijkt namelijk écht dat DHEA stijgt wanneer je ontspannen bent, of mediteert. Gaaf toch? En iedereen kan het doen, gratis en voor niets. Adem in, adem uit..! Echt wel de moeite van het proberen waard, want uit dat onderzoek bleek dat na drie maanden oefenen (want ook ontspannen moet je leren!) bij mannen het DHEA hormoon met 23% steeg. Vrouwen hadden er zelfs nóg meer profijt van: daar steeg het hormoon met maar liefst 44%. Haal die yogamat en dat meditatiekussen maar weer van zolder. En ga aan de ontspanningsoefeningen van de fertility yoga van de Fertility App!
Voldoende slaap en op tijd naar bed. Een andere vorm van ontspanning, slaap namelijk, is ook heel belangrijk. Waarom? Omdat DHEA tijdens je slaap aangemaakt wordt. Slaap je slecht, of veel te weinig, dan is er niet genoeg ruimte om voldoende DHEA aan te maken. En loop je al snel een achterstand op. Zeven à acht uur slaap per nacht is dus echt geen overbodige luxe in dit geval! Ga ook op tijd naar bed en zorg dat je ten laatste tegen 23u in dromenland bent. Te laat naar bed heeft namelijk ook een negatieve invloed op je DHEA-productie.

Voeding

De basisgrondstof van DHEA is… cholesterol. Jawel, vetten dus zijn broodnodig voor de aanmaak van DHEA. Dit gebeurt in je bijnieren, die zetten dit cholesterol om in DHEA, geholpen door belangrijke nutriënten zoals vitamine C ⁽²⁾.Vitamine C is hier eigenlijk de onmisbare assistent, want zonder deze vitamine draaien de bijnieren niet op volle kracht. Ga dus aan de gezonde vetten! Denk aan olijfolie, kokosolie en vetten uit noten en zaden en vis (omega-3).

Daarnaast spelen B-vitamines, zoals B5 en B6, een essentiële rol ⁽³⁾. De beste bronnen hiervan zijn gevogelte, eieren en vis. Deze vitamines zijn trouwe supporters van je bijnieren en zorgen ervoor dat de hormoonproductie soepel verloopt. En laten we zink en magnesium niet vergeten ⁽⁴⁾: deze mineralen houden het hele systeem goed in balans en ondersteunen enzymen die bij de hormoonproductie van DHEA betrokken zijn. Zink vind je in vis en vlees. Magnesium in groene bladgroenten, noten en zaden. Voeg een gezonde dosis omega-3 vetzuren toe (vis!), en je hebt een formule die helpt om DHEA optimaal te laten functioneren.

Meten is weten: DHEA of DHEA-S?

Als het gaat om vruchtbaarheid, is het meestal het handigst om DHEA-S (DHEA-sulfaat) te meten. Dit is de opgeslagen vorm van DHEA in je bloed, met een langere halfwaardetijd. Dit betekent dat het een stabielere en betrouwbaardere indicator is van de totale DHEA-productie door je bijnieren, wat belangrijk is om je algehele hormoonbalans en bijnierfunctie te beoordelen.

DHEA zelf heeft een kortere halfwaardetijd en schommelt meer, wat het als marker minder consistent maakt. Het meten van vrije DHEA kan soms nuttig zijn, maar geeft vaak geen volledig beeld van je DHEA-status over een langere periode.

DHEA en cortisol

Om te weten of je nu wel of niet baat hebt bij het boosten van je DHEA-levels moet je ook je cortisol levels laten meten. Dit doe je ook via een bloedtest, in de ochtend, zodat je een consistente en nauwkeurige meting hebt die je kunt vergelijken met je DHEA-S waarden. Door zowel cortisol als DHEA-S via bloedtests te meten, kun je een cortisol/DHEA-S ratio berekenen die inzicht geeft in je bijnierbalans en of DHEA bij-suppleren nu handig is of niet.

Hoe de ratio te interpreteren?

Hoge ratio (10:1 of hoger): Duidt op hoge cortisolspiegels ten opzichte van DHEA-S. Dit kan betekenen dat je lichaam onder chronische stress staat. In dit geval kan DHEA-suppletie zinvol zijn om je bijnieren te ondersteunen en de balans te herstellen, vooral als je kampt met vermoeidheid, hormonale disbalans of stressklachten.
Normale ratio (5-8:1): Dit is een gezonde balans voor de meeste volwassenen. Suppletie is hier meestal niet nodig.
Lage ratio (onder 5:1): Geeft aan dat je cortisol relatief laag is in vergelijking met DHEA-S. Chronische stress of structureel te weinig slapen (ook stress voor je lichaam!) kan ervoor zorgen dat je bijnieren op de duur steeds minder cortisol aanmaken. Dan kán DHEA-suppletie ook handig zijn – in overleg met je arts of therapeut, maar meer voor de hand liggend is het onderliggende stressprobleem oplossen.

Let ook op je symptomen!

Het draait niet alleen om de cijfers. Let op je symptomen: voel je je vaak uitgeput, gestrest of uit balans en heb je een lage ratio, kan er juist een ander onderliggend probleem zijn dat aandacht nodig heeft.

Bespreek je testresultaten daarom altijd met een arts of therapeut die er verstand van heeft. Zij kunnen je helpen de uitslagen in context te plaatsen en je adviseren of DHEA-suppletie in jouw geval verstandig is of niet. Stress heeft bijvoorbeeld een grote invloed op lage ratio’s en door DHEA te slikken maar niets aan je stress levels te doen gaat je vruchtbaarheid niet per se in de lift komen!

Goed om te weten: is er sprake van een te lage bloedsuikerspiegel, of gebruik van medicijnen zoals corticosteroïden, of de ziekte van Addison dan is DHEA-suppletie niet nodig en kan het in bepaalde gevallen zelfs nadelig zijn

DHEA suppleren?

Zoals ik hierboven al beschreef wordt DHEA in Duitsland en Amerika standaard gesuppleerd bij vrouwen met een lage ovariële reserve, geen succes hebben met IVF of ICSI-behandelingen, of de veertig gepasseerd zijn. Maar, let op, DHEA is geen ‘magic pil’ waarmee je binnen enkele dagen resultaat boekt. Het werkt juist beter als je het langere tijd neemt. En dan heb ik het over máánden, niet weken. Uit de praktijk blijkt dat de resultaten, zoals meer eicellen die van betere kwaliteit zijn, over tijd steeds positiever worden.

Waar schaf je het aan? DHEA is vrij verkrijgbaar, of je kunt om een voorschrift vragen. Overleg altijd met je (fertiliteits)arts of therapeut voordat je eraan begint, het is een hormoon dat je cyclus kan beïnvloeden! In sommige gevallen is het gebruik ervan niet geschikt, zie verder. Hoe dan ook, zoals ik hierboven al vermeldde, laat voordat je bij gaat suppleren een cortisol- en DHEA-S test uitvoeren. Dan weet je precies waar je aan toe bent.

Wat is de juiste dosering? DHEA is en blijft een hormoon! Onderzoeken^(5,6,7) wijzen uit dat te hoge doseringen (vanaf 50mg of hoger) kunnen zorgen voor een overschot aan androgenen – dat zijn mannelijke hormonen – met alle problemen van dien. Zelf hou ik doseringen daarom liever laag (25mg).

Mogelijke bijwerkingen van DHEA-suppletie

DHEA wordt over het algemeen goed verdragen, maar zoals bij elk supplement kunnen er bijwerkingen optreden. De meest voorkomende bij vrouwen zijn:

Verlengde cyclus: Veel vrouwen merken dat hun cyclus in de eerste twee à drie maanden iets langer wordt, bijvoorbeeld een week. Soms wordt de cyclus juist korter. Dit komt doordat DHEA invloed heeft op de eicelrijping. Dit effect stabiliseert meestal na enkele maanden.
Meer energie: Een positieve bijwerking die regelmatig wordt gemeld, is een toename in energie.
Progesteronwaarden: Houd er rekening mee dat DHEA je progesteronwaarden in tests iets hoger kan laten lijken dan ze werkelijk zijn. Dit kan misleidend zijn bij het monitoren van je hormoonbalans.

Ook voor mannen geldt: een lage dosering van DHEA (bijvoorbeeld 25 mg) is meestal veiliger dan een hoge. Want hoge doseringen kunnen leiden tot bijwerkingen die je liever vermijdt. Denk aan borstvorming, acne, haaruitval (door verhoogde DHT), stemmingswisselingen of een lager libido. Bij sommige mannen slaat de DHEA-omzetting namelijk door naar oestrogeen in plaats van testosteron. Ook kan je lichaam bij een te hoge dosis z’n eigen hormoonproductie terugschroeven, omdat het denkt dat er al genoeg is. Kortom: meer is niet altijd beter – zeker niet als het om hormonen gaat.

Wanneer neem je DHEA absoluut niet?

Hoewel DHEA voor veel vrouwen een nuttig supplement kan zijn, is het zeker niet voor iedereen geschikt. Hieronder een overzicht van wanneer je beter geen DHEA kunt gebruiken:

Bij PCOS of gevoeligheid voor PCOS. Als je PCOS hebt, of vermoedt dat je er gevoelig voor bent, kun je beter geen DHEA gebruiken. Het kan je testosteronniveaus verhogen, wat kan leiden tot klachten zoals acne, een vette huid, haaruitval of juist overmatige haargroei op je gezicht en lichaam. Merk je deze symptomen na het starten met DHEA? Stop dan direct.
Bij tussentijdse bloedingen. Krijg je tussentijdse bloedingen door DHEA, dan is dat een signaal dat je gevoelig kunt zijn voor oestrogeendominantie. Dit kan leiden tot klachten zoals poliepen en vleesbomen, die door DHEA kunnen verergeren. Lees dit blog over oestrogeendominantie.
Bij hormoon-gerelateerde kankers. Heb je ooit een hormoon-gerelateerde kanker gehad, zoals borstkanker of baarmoederhalskanker? Dan is DHEA absoluut niet geschikt, omdat het het risico op terugkeer kan verhogen.
Bij hypoglykemie (lage bloedsuikerspiegel). Als je een te lage bloedsuikerspiegel hebt, is DHEA meestal niet nodig. Het aanpakken van je voeding en het stabiliseren van je bloedsuikerspiegel heeft in dat geval prioriteit.
Bij de ziekte van Addison. Bij deze aandoening produceren de bijnieren onvoldoende hormonen, waaronder cortisol. Suppletie met DHEA moet alleen onder streng medisch toezicht gebeuren, omdat het zonder goede begeleiding schadelijk kan zijn.
Bij gebruik van bepaalde medicaties:
- Diabetesmedicatie: DHEA kan de bloedsuikerspiegel beïnvloeden en conflicteren met diabetesmedicatie.
- Corticosteroïden: Deze medicijnen onderdrukken de natuurlijke productie van cortisol. DHEA kan de balans verder verstoren.
- Bipolaire stoornis: DHEA kan stemmingswisselingen verergeren en is daarom af te raden.

Samenvatting

DHEA is een hormoon dat als bouwsteen dient voor oestrogeen en testosteron, en speelt een grote rol bij eicelkwaliteit en vruchtbaarheid. Helaas daalt het al vanaf je 25e, wat een impact kan hebben als je later zwanger probeert te worden. In sommige fertiliteitsklinieken wordt DHEA-suppletie ingezet bij vrouwen met een lage eicelreserve, omdat onderzoek laat zien dat het de eicelvoorraad en -kwaliteit kan verbeteren. En dat is top, zeker als je lage eicelopbrengt hebt in een traject. Je moet het dan wel maanden gebruiken om resultaat te zien.

Om te weten of je nu wel of niet baat hebt bij het boosten van je DHEA-levels moet je ook je cortisol levels laten meten. Overleg vervolgens met een arts of therapeut voor je aan suppletie begint. Maar let op: meer is niet altijd beter! Bij doseringen boven de 25 mg per dag kan DHEA leiden tot een teveel aan androgenen (mannelijke hormonen), wat klachten kan geven zoals acne, overbeharing of een onregelmatige cyclus; het kan ook zorgen tussentijdse bloedingen doordat er al oestrogeendominantie gerelateerde klachten spelen. In al deze gevallen heeft je vruchtbaarheid er weinig baat bij. Stop er dan dadelijk mee!

Sowiezo gebruik je DHEA nooit (ook niet in lage doseringen) in het geval van PCOS, hormoon-gerelateerde kankers, hypoglykemie of de ziekte van Addison. Gebruik het ook niet in combinatie met bepaalde medicatie (zie boven).

Hoe verhoog je DHEA op een natuurlijke manier?
Hoewel DHEA-suppletie voor sommigen een optie is, zijn er ook natuurlijke manieren om je lichaam te helpen meer DHEA aan te maken. Dit is veilig en geschikt voor iedereen. Stressreductie (zoals meditatie en yoga), voldoende slaap en een dieet rijk aan gezonde vetten (zoals olijfolie, noten en vis) kunnen bijdragen aan een hogere DHEA-productie. Ook bepaalde vitaminen, zoals B5, B6 en vitamine C, ondersteunen je bijnieren – de plek waar DHEA wordt geproduceerd.

REFERENTIES

– https://www.frontiersin.org/journals/endocrinology/articles/10.3389/fendo.2019.00800/full
-Vitamine C en bijnierfunctie: Ranjit, R. et al. (2012). The Role of Vitamin C in Human Health and Disease. Journal of Nutritional Biochemistry.
-B5, B6 en zink in hormoonsynthese: Trumbo, P. et al. (2001). Dietary Reference Intakes for Vitamin A, Vitamin K, and Minerals.
-Omega-3 en hormonale gezondheid: Simopoulos, A.P. (2002). Omega-3 fatty acids in inflammation and autoimmune diseases. Journal of the American College of Nutrition.
-DHEA en androgene stijging bij vrouwen. Een studie gepubliceerd in The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism vond dat DHEA-suppletie androgenen zoals testosteron en androsteendion significant verhoogt bij vrouwen, vooral bij hoge doseringen (50 mg en meer). Bron: J Clin Endocrinol Metab. 2000;85(7):2648-2653. (DOI: 10.1210/jcem.85.7.6724)
-Effecten van hoge DHEA-doseringen op PCOS en hormoonbalans. Een onderzoek in Fertility and Sterility toonde aan dat DHEA hoge spiegels van DHT (dihydrotestosteron) en andere androgenen kan veroorzaken, wat vooral problematisch is voor vrouwen met PCOS of aanleg voor insulineresistentie.Bron: Fertil Steril. 2006;86(5):1533-1539. (DOI: 10.1016/j.fertnstert.2006.06.033)
– DHEA en hormonale bijwerkingen. Een review in Endocrine Reviews concludeerde dat hoge doseringen DHEA (>50 mg/dag) een disbalans in testosteron en oestrogenen kan veroorzaken, wat kan leiden tot symptomen zoals overmatige haargroei (hirsutisme), acne en verstoringen in de menstruatiecyclus.Bron: Endocr Rev. 2003;24(1):1-17. (DOI: 10.1210/er.2001-0022)